Het warme zomerweer houdt voorlopig nog even aan. Dit brengt de nodige uitdagingen met zich mee, hittestress en uierontsteking liggen op de loer. Uierontsteking wordt tijdens de warme zomermaanden vaker veroorzaakt door E. coli en Klebsiella. Beide kiemen veroorzaken doorgaans een ernstige mastitis met een (dood)zieke koe tot gevolg. De effecten van preventieve maatregelen zijn nu dus erg belangrijk!
De heftigheid van mastitis door E. coli en Klebsiella is de meeste veehouders wel bekend. Vaccineren tegen mastitis is een preventieve maatregel met, wat betreft E. coli en Klebsiella, een grote invloed op de ernst van de mastitis. Om te begrijpen hoe vaccinatie werkzaam is tegen mastitis, is het van belang om eerst te weten waarom de mastitis bij E. coli of Klebsiella vaak zo heftig is.
Waarom zijn koeien zo ziek van een E. coli of Klebsiella mastitis?
De E. coli bacterie huisvest zich in de omgeving van de koe en dan vooral in mest. Een goede hygiëne is dan ook een van de belangrijkste maatregelen om E. coli mastitis te voorkomen. Vanuit de omgeving kruipt E. coli een uier binnen en geeft zo vaak een ernstige ontstekingsreactie. Een hard en gezwollen kwartier, waterige melk en een zieke koe zijn veelal het gevolg. De E. coli bacterie heeft gifstoffen die vrijkomen als de bacterie dood gaat. Deze gifstoffen zorgen voor de hoge koorts, bloedvergiftiging en shock. Het geven van een ontstekingsremmer en het toedienen van veel vocht zorgen ervoor dat de koe zich fitter voelt en dus beter blijft eten en drinken. Door het extra vocht worden de gifstoffen sneller uit het lichaam verwijderd en kunnen ze minder schade aan richten.
Klebsiella is, net als E. coli, een coliforme bacterie. Klebsiella veroorzaakt vaak een nog heftigere mastitis dan E. coli. Koeien met een ernstige Klebsiella mastitis zijn vaak doodziek en komen meestal niet meer terug in productie. De Klebsiella bacterie is berucht vanwege de mogelijkheid om op een bedrijf binnen te komen via besmet zaagsel. Wanneer Klebsiella op een bedrijf voorkomt kan het ook drager koeien geven. Deze drager koeien scheiden Klebsiella vervolgens uit via de melk en de mest waardoor ze andere koeien en de omgeving nog meer kunnen besmetten.
Vieze koeien vergroten het risico op mastitis.
Vaccineren tegen mastitis, de resultaten
Een infectie is altijd het gevolg van een disbalans tussen infectiedruk en weerstand. Wanneer de weerstand laag is door bijvoorbeeld hittestress en/of de infectiedruk hoog doordat de koeien vies zijn, kan een bacterie sneller het uier ingaan en mastitis veroorzaken. Om besmetting van het uier door omgevingskiemen als E. coli en Klebsiella te voorkomen is het belangrijk om deze maanden extra aandacht te hebben voor de hygiëne van de koeien en de omgeving. Wanneer we daarnaast de eigen weerstand van de koeien verbeteren door te vaccineren tegen mastitis kan het risico op een ernstige mastitis zeer effectief worden verminderd.
Vaccinatie met Startvac® heeft wat betreft E. coli mastitis vooral invloed op de heftigheid van de infectie (daling van 50%) en maakt geïnfecteerde kwartieren beter behandelbaar waardoor koeien beter weer terug in productie komen. In een groot veldonderzoek* gedaan op 7 Engelse melkveebedrijven (ruim 3000 koeien) werd de werkzaamheid van Startvac® aangetoond. Startvac® is een vaccin werkzaam tegen mastitis veroorzaakt door E. coli , Klebsiella, S. aureus en CNS infecties. In dit onderzoek werd onderzocht wat de werkzaamheid was van het vaccin tegen E. coli mastitis. Hiertoe werd een deel van elke koppel gevaccineerd met Startvac®. Op hetzelfde bedrijf werd het andere deel van de koppel niet gevaccineerd. De koeien van beide groepen bleven op hun bedrijf in dezelfde stal, kregen hetzelfde rantsoen en werden op dezelfde manier gemolken. Zo kon objectief en bij een grote groep koeien van verschillende bedrijven worden geëvalueerd wat het effect van vaccinatie was.
De uitkomst van het onderzoek was dat de ernst van de E. coli-mastitis 50% minder werd na vaccinatie. Mastitis was hierdoor beter behandelbaar en het afvoerpercentage daalde met 30%. Ook produceerde de gevaccineerde koeien 1-2L meer melk per koe per dag in de eerste 120 dagen. Het positief effect op de melkproductie was zichtbaar terwijl de koeien die mastitis kregen hier buiten beschouwing werden gelaten.
De ervaringen van Nederlandse melkveehouders zijn soortgelijk. Wanneer bedrijven die last hebben van E. coli mastitis vaccineren met Startvac® zien veehouders minder ernstige mastitis. Koeien krijgen na het volgen van het juiste vaccinatieprotocol o.a. afweerstoffen werkzaam tegen de E. coli en Klebsiella bacteriën. Hierdoor zijn ze bij een mastitis door E. coli of Klebsiella beter en sneller in staat de bacterie op te ruimen. De productiedaling per koe is minder, minder koeien worden 3-speen en ook de afvoer gaat omlaag. Wanneer we bedenken dat 66% van de kosten van mastitis wordt veroorzaakt door minder melkproductie en 23% door afvoer, geeft vaccinatie zeker een positief economisch resultaat!
Om een optimaal effect van vaccineren tegen mastitis mogelijk te maken is het van belang om ook andere management maatregelen door te voeren in de strijd tegen mastitis. Om te weten welke maatregelen het meest effectief zijn is het zinvol eerst te weten welke kiemen op uw bedrijf een rol spelen. Neem dus altijd van elke koe met mastitis een steriel melkmonster en laat deze onderzoeken of bewaar deze in de vriezer. Hipra biedt via uw dierenarts een tool aan om met behulp van uw monsters een goed overzicht te krijgen van de mastitiskiemen die op uw bedrijf een rol spelen, de Uddercheck®. Hiermee krijgt u inzicht welke kiemen mastitis veroorzaken en welke kiemen een rol spelen in het hoog celgetal.
Wilt u meer weten over de Uddercheck® en/of de opties van vaccinatie tegen mastitis op uw bedrijf? Neem dan contact op met Hipra via de button hiernaast of uw eigen dierenarts en vraag naar de mogelijkheden!
Meer lezen over zomermastitis?: “Hoe voorkomt u uierontsteking tijdens warme dagen?”
Meer lezen over Klebsiella?: “Klebsiella, waar hebben we het over?”
Meer lezen over Streptococcus uberis?: “Terugkerende mastitis – een frusterend probleem”.
Meer lezen over de mastitiskiemen en de Uddercheck®?: ‘Risico op mastitis vanuit de omgeving neemt toe’
* Het hele artikel lezen van het onderzoek? A.J. Bradley et al., 2015. An investigation of the efficacy of a polyvalent mastitis vaccine using different vaccination regimens under field conditions in the United Kingdom, J. Dairy Science, 98:1-15.
