Om de capaciteit voor mestverwerking in Nederland te vergroten, moet de rijksoverheid de regie nemen. Dit om de noodzakelijke vergunningverlening te versnellen. Dat stelt Raymond Knops in zijn aanbevelingen over het mestbeleid. Volgens Knops moet mestverwerking ook minder vrijblijvend worden om tot een effectieve aanpak van een teveel aan mest te komen. Tegelijkertijd benadrukt Knops dat mestverwerking enorme kansen biedt voor zowel de agrarische sector als de bredere energietransitie.
Door het verlies van derogatie en door aangescherpte regelgeving neemt de hoeveelheid mest die in Nederland kan worden geplaatst met circa 18 procent af. Dit terwijl er elders in Europa een grote behoefte is aan mestbewerkingsproducten. In Nederland is er grote behoefte aan groene energie. Door meer in te zeten op mestverwerking kan een win-win-situatie ontstaan. Mestverwerking komt echter om meerdere redenen niet snel genoeg van de grond.
Om te onderzoeken hoe knelpunten rondom mestverwerking kunnen worden opgelost heeft minister Wiersma van LVVN oud-kamerlid van het CDA en voormalig staatssecretaris van Binnenlandse Zaken Koninkrijksrelaties Raymond Knops aangesteld als verkenner. De discussie over mestverwerking in Nederland kenmerkt zich echter door weerbarstigheid, zo heeft ook Knops ervaren in zijn eerste verkenning. Incidenten met slecht functionerende installaties en mogelijk frauduleuze praktijken hebben het imago van mestverwerking geen goed gedaan. Knops heeft zich als verkenner verdiept in het dossier en heeft installaties bezocht. Zo heeft hij een goed beeld gekregen van de huidige mogelijkheden rondom mestverwerking, de impact op de omgeving, de bijdrage aan de energievoorziening en het verdienvermogen.
Vergunningverlening is vaak knelpunt
Meermalen kwam in gesprekken die Knops in de sector voerde de vergunningverlening aan de orde. Realiseren van een vergunning voor mestverwerking blijkt vaak een moeizaam, kostbaar e langdurig traject te zijn. Met als gevolg financiële risico’s (voorinvesteringen) in relatie tot de te maken kosten en onzekerheid over de te verkrijgen vergunning. Procedures en bezwaarprocedures zorgen voor lange trajecten. Vergunningstrajecten worden met regelmaat door overheden bovenop de daarvoor gestelde termijnen opgerekt door langdurig informeel vooroverleg. Lange looptijden leiden tot ook veranderende spelregels. Versnellen is ook een zaak van het voorkomen van onnodige vertragingen. Daarbij blijkt de benodigde kennis niet altijd aanwezig te zijn bij de vergunningverlener. Uiteindelijk duurt het traject soms zelfs zo veel jaren dat initiatiefnemers er mee stoppen, hetgeen Knops betreurt.
Regierol van de rijksoverheid
Knops ziet een belangrijke rol voor de rijksoverheid om de vergunningverlening voor mestverwerking vlot te trekken. De rijksoverheid moet volgens hem, in samenwerking met provincies en andere instanties, zorgen voor een gecoördineerde aanpak van mestverwerking. Knops pleit voor bestuurlijke afspraken tussen de landelijke en provinciale overheden om de benodigde capaciteit en vergunningverlening te versnellen. Daarnaast moet een handreiking voor vergunningverlening worden opgesteld om medeoverheden houvast te bieden bij het proces. Knops ziet hier een unieke kans om door gezamenlijke inspanningen een sterke mestverwerkingsketen op te bouwen.
Kennis en uitvoeringscapaciteit vergroten
Naast regievoering moet ook de kennis en uitvoeringscapaciteit binnen overheden en instanties worden versterkt. Knops stelt voor om kennisteams op te richten en een integraal dashboard te ontwikkelen waarin de lopende en benodigde capaciteit inzichtelijk wordt gemaakt. “Te vaak ontbreekt het bij overheden aan de noodzakelijke deskundigheid om mestverwerking effectief op te schalen”, aldus Knops. Hij onderstreept dat met de juiste kennis en inzet, mestverwerking niet alleen een oplossing is voor het mestoverschot, maar ook een belangrijke bijdrage kan leveren aan de circulaire economie en duurzame energieproductie.
Vrijblijvendheid opheffen
Een versnelling van de mestverwerkingscapaciteit vereist dat zowel de agrarische sector als provincies hun verantwoordelijkheid nemen. Knops benadrukt dat mestverwerking niet vrijblijvend mag blijven en dat er concrete instrumenten moeten komen om te voorkomen dat de problematiek van de mestketen wordt doorgeschoven. “Het is essentieel dat er zowel wordt ingezet op het vergroten van de verwerkingscapaciteit als het zekerstellen van de aanvoer van mest en de bevordering van afzet in het buitenland.” Volgens Knops biedt mestverwerking een unieke win-win situatie, waarbij zowel de agrarische sector als de bredere samenleving profiteren van de mogelijkheden die mestverwerking biedt.
Alle technieken benutten
Om mestverwerking succesvol te maken, is een aanpak nodig waarbij verschillende technieken worden ingezet. Knops waarschuwt ervoor om niet slechts één methode als dé oplossing te beschouwen. Mestverwerking moet bijdragen aan emissiereductie, de productie van groen gas en mineralenproducten, en de benutting van bijproducten zoals vloeibare koolstofdioxide en bouwmaterialen. “Door slim gebruik te maken van verschillende technieken kunnen we mest van een probleem omvormen tot een waardevolle grondstof”, aldus Knops.
Vervolgstappen richting 2025
Knops heeft een aantal concrete vervolgstappen geformuleerd om de uitvoering van zijn aanbevelingen te waarborgen. Voor 1 juli 2025 moeten de volgende acties zijn ondernomen:
- Opzetten van bestuurlijk overleg tussen de rijksoverheid en medeoverheden om de mestverwerkingscapaciteit te vergroten.
- Opstellen van een roadmap met benodigde instrumenten, uitvoeringscapaciteit en middelen.
- Monitoring van de voortgang in de capaciteitsuitbreiding van mestverwerking.
- Ontwikkelen van een handreiking voor vergunningverlening en het instellen van een kennisteam.
- Vaststellen van instrumenten om vrijblijvendheid op te heffen, inclusief de instructiebevoegdheid uit de Omgevingswet.
- Formuleren van verplichte percentages voor mestverwerking en vergisting.
- Concretiseren van garantstellingsmiddelen voor financiering.
Zeer positief over de kansen
Met deze aanbevelingen beoogt Knops een structurele en effectieve oplossing voor de mestproblematiek, die niet alleen de agrarische sector maar ook de bredere energietransitie kan ondersteunen. Hij is zeer positief over de kansen die mestverwerking biedt en ziet hierin een grote mogelijkheid om zowel duurzaamheid als economische groei te bevorderen. De komende maanden zal blijken hoe de overheid en betrokken partijen hierop inspelen.
Tekst en beeld: Gerben Hofman
