De wereldwijde melkproductie groeit historisch hard, maar de rek lijkt eruit. Tegelijkertijd stijgen de zuivelprijzen door sterke Aziatische vraag, lage voorraden en seizoenseffecten. In deze update lees je waarom het herstel broos is, wie profiteert en wat dit betekent voor melkveehouders. We bespreken ook de afvlakkende aanvoer, handelsonzekerheden en waarom een duurzaam herstel later in 2026 wordt verwacht.
Wereldwijde productiegroei vlakt af
De melkproductie in de belangrijkste exportregio’s is in de afgelopen kwartaal historisch snel gestegen: in het vierde kwartaal nam de productie toe met 4,0%. Dat is de grootste groei sinds 2014, in de periode vlak voor afschaffing van het Europese melkquotum. Voor heel 2025 is de gezamenlijke melkproductie van de zeven grootste exporterende regio’s uitgekomen op 332 miljoen ton (zie figuur 1). Dat is ongeveer 8,7 miljoen ton (2,7%) meer dan in 2024. Van deze zeven regio’s is Australië de enige die niet aan de groei bijdraagt door aanhoudend droge omstandigheden.
In andere landen vlakt de groei inmiddels af:
- De Verenigde Staten kende in januari nog een groei van 3,2% versus 4,2% in december, wat duidt op een langzame afname van de groei als gevolg van verslechterende marges
- In Nieuw-Zeeland loopt de groei terug: van 3% in december vorig jaar naar 1,6% in januari.
- Argentinië, Brazilië en Uruguay laten dezelfde trend van afvlakkende groei zien.
Ook Europa produceert meer melk. In december steeg de melkaanvoer met maar liefst 5,6%. In Nederland steeg de melkaanvoer in januari nog met 6%. Weekcijfers uit Frankrijk en Duitsland van half februari laten zien dat de groei voorlopig doorzet met bijna 6%. De groei lijkt echter ook in Europa af te vlakken, zij het langzamer dan in andere delen van de wereld.
De extra melk wordt door Europese verwerkers met name ingezet voor de productie van boter en poeder. Door de hoge productie is Europese magere melkpoeder momenteel zeer concurrerend op de wereldmarkt.
Figuur 1: Melkproductie stijgt historisch snel in de belangrijkste exportregio’s
Toch prijzen in de lift
Hoewel er wereldwijd nog steeds veel melk wordt geleverd, zien we wereldwijd de zuivelprijzen al weken stijgen. Normaal gesproken zorgt een groot aanbod juist voor langere prijzen. Dat de prijzen toch omhoog gaan, betekent dat de vraag sterk is toegenomen – en dat klopt ook in dit geval.
De extra vraag komt vooral uit China en Zuidoost-Azië. Dat heeft een paar redenen. Het Chinees nieuwjaar (eind februari) en de start van de ramadan zorgen voor een seizoens-effect. Deze feesten zorgen altijd tot extra ophoping van de importvraag. Verder is Algerije na lange tijd weer volop poeders aan het importeren. Daarnaast zijn de voorraden in de markt laag, waardoor elke extra vraag sneller invloed heeft op de zuivelprijzen. Samen zorgt dit ervoor dat de prijzen stijgen, ondanks het grote melkaanbod.
De vraag is wel hoe lang dit zo blijft. Seizoensvraag houdt nooit lang aan en kan een groot melkaanbod slechts tijdelijk opnemen. En een aanvoer die 4 tot 6% hoger ligt dan normaal is moeilijk blijvend op te vangen door alleen extra vraag.
Wie profiteert er van de hogere prijzen?
Op dit moment lijkt Nieuw-Zeeland ten opzichte van Europa en de VS het meeste voordeel te hebben van de stijgende zuivelprijzen. Dat is opvallend, want als we kijken naar de Nieuw-Zeelandse termijnprijzen (futures) voor boter en magere melkpoeder en dat omrekenen naar een Europese melkprijs, dan komen de Nieuw-Zeelandse prijzen omgerekend neer op een melkprijs van 48 euro per kilo in 2026. Ter vergelijking: de Amerikaanse en Europese termijnprijzen wijzen voor 2026 op een melkprijs van rond de 39 euro per kilo. Dat verschil is groot en zal waarschijnlijk niet lang zo blijven; handelaren zullen daar snel op inspelen.
Europese producten verliezen terrein, en Nieuw-Zeeland springt gretig in dat gat.
Nieuw-Zeeland profiteert vooral omdat de vraag vanuit China en Zuidoost-Azië is toegenomen, het land hier geografische dichtbij ligt en Nieuw-Zeeland vrijhandelsverdragen heeft met veel landen in die regio.
Europa heeft daarbij pech: China heeft net extra importtarieven van 10 tot 12% ingevoerd op Europese kaas en room (bovenop de bestaande 8-12%). Daardoor verliezen Europese producten terrein, en Nieuw-Zeeland springt gretig in dat gat. Fonterra heeft zelfs de verwachte melkprijs voor dit seizoen verhoogd.
Effecten van spanningen in het Midden-Oosten
De situatie in het Midden-Oosten heeft duidelijke gevolgen voor de zuivelmarkt. In 2025 importeerden de betrokken landen samen voor ongeveer 3,8 miljard euro aan zuivel, waarvan 2,3 miljard uit Europa afkomstig was. Door de Iraanse aankondiging van een blokkade van de Straat van Hormuz zijn Irak, Koeweit, Bahrein, Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten per schip niet meer bereikbaar. De EU exporteert jaarlijks voor 410 miljoen euro aan zuivel naar deze landen, ongeveer 2% van de totale Europese zuivelexport – vooral geëvaporeerde (ingedampte) melk en kaas. Voor andere exporteurs zoals Nieuw-Zeeland en de VS gaat het om minder dan 100 miljoen euro. Daarnaast zorgen stijgende olieprijzen en hogere verzekeringspremies voor extra kosten in de internationale handel, wat de markt verder onder druk zet.
Onduidelijkheid over importtarieven in de VS
In de Verenigde Staten heeft het Hooggerechtshof bepaald dat sommige Amerikaanse importtarieven onrechtmatig zijn ingevoerd, omdat ze niet door het Congres zijn goedgekeurd. Dat leek eerst weinig gevolgen te hebben voor Europa, omdat de EU en de VS in augustus 2025 een afzonderlijk handelsraamwerk overeen waren gekomen.
Maar dat veranderde toen president Trump per decreet een extra importtarief van 10% voor iedereen invoerde, op basis van een ander wetsartikel. Dit wetsartikel zegt ook dat zo’n maatregel aan alle landen gelijk moet worden opgelegd en dat na 150 dagen het Amerikaanse Congres (en dus niet Trump alleen) moet beslissen of de maatregel kan worden verlengd. Daarmee ontbreekt voor de EU de druk om het overeengekomen handelsraamwerk te ondertekenen. Immers, de 10% extra heffing vormt een schending van het eerdere akkoord. Het geldt bovenop de overeengekomen tarieven en de VS kan geen uitzondering maken voor de EU. Zonder officiële goedkeuring treedt het niet in werking en ontstaat opnieuw onzekerheid in de handelsrelatie tussen de EU en de VS.
Hoe nu verder?
Melkprijzen reageren altijd wat later dan de prijzen van commodity’s zoals boter, melkpoeder en andere basisproducten. Nu de commodityprijzen de laatste weken stijgen, klinkt de roep om hogere melkprijzen weer duidelijker. Toch is een snelle stijging niet vanzelfsprekend.
In Nederland hebben melkverwerkers de afgelopen tijd meer uitbetaald dan eigenlijk past bij de boter en melkpoederprijzen. Dit verschil is in Nederland behoorlijk terug gelopen (zie figuur 2). In februari is het verschil nog ongeveer 2 cent, net iets boven het historisch gemiddelde van 1,5 cent.
In Duitsland is het verschil nog steeds vrij groot. En omdat FrieslandCampina zijn garantieprijs grotendeels baseert op Duitse melkprijzen, is daar nog ruimte om omlaag te corrigeren. Daardoor is een snelle verhoging van de garantieprijs, ondanks hogere commodity prijzen niet meteen logisch.
Figuur 2: Verschillen tussen de Nederlandse melkprijzen en de theoretische waarde van melk
Een duurzaam herstel van de zuivelmarkt zal moeten komen uit een minder snel stijgende of dalende melkaanvoer ten opzichte van 2025. Die aanvoergroei begint wel iets te zakken, maar de prijzen zijn meer hersteld dan de aanvoergroei is gedaald. Daardoor is er op korte termijn (de komende 3 maanden) meer kans op een prijscorrectie naar beneden dan naar boven.
Derogatie: kan Ierland nu onbeperkt uitbreiden?
Ierland heeft opnieuw derogatie gekregen op de Europese Nitraatrichtlijn. Dat betekent dat Ierse melkveehouders voorlopig meer dierlijke mest per hectare mogen blijven uitrijden dan de standaardnorm van 170 kilo stikstof.
Daar zitten wel belangrijke voorwaarden aan. Zo moet Ierland voldoen aan de Europese Habitatrichtlijn. Dat houdt in dat 583 natuurgebieden opnieuw beoordeeld moeten worden. Omdat dit veel werk is, stelt de Commissie voor om de derogatie met drie jaar te verlengen, zodat Ierland voldoende tijd heeft om deze beoordelingen af te ronden.
Voor Ierse melkveehouders is dat goed nieuws, maar het betekent niet dat ze onbeperkt kunnen doorgroeien. De zuivelsector heeft een juridisch bindende overeenkomst met de Ierse overheid om de broeikasgasuitstoot in 2030 met 25% te verlagen ten opzichte van 2018. Er zijn nog flinke stappen nodig om dit te halen aangezien de sector in 2024 op ca. -8% stond . Bovendien is het geen vrijstelling voor de toekomst: over drie jaar moet de sector opnieuw aantonen dat er vooruitgang wordt geboekt. Uitstel is dus zeker geen afstel.
Het goede nieuws
Toch zit er ook een positieve kant aan. Als de melkaanvoer wereldwijd harder groeit dan ooit tevoren en de prijzen tóch stijgen, dan is de zuivelvraag duidelijk sterk. Een deel van die vraag is tijdelijk, maar het laat wel zien dat de bodem in de markt hoger ligt dan verwacht op basis van de aanvoercijfers.
Daarnaast was de melkaanvoer in het eerste kwartaal van 2025 zwak. Dat maakt het makkelijk om indrukwekkende groeicijfers te laten zien in het eerste kwartaal van 2026. De cijfers van het tweede en met name het derde kwartaal waren wereldwijd erg goed. Wiskundig gezien betekent dit dat de stijging zal moeten afzwakken. RaboResearch verwacht zelfs dat de Europese productie in het derde en vierde kwartaal gaat dalen omdat bij een lagere melkprijs extra voer niet meer rendabel is, zoals dat vorig jaar wel was, en omdat vanwege dezelfde reden meer koeien uit productie zullen worden genomen.
Een voorbeeld:
In Frankrijk waren er in januari 2,5% minder koeien dan vorig jaar, maar werd er 6% meer melk geleverd. Dat betekent een productiviteitsgroei van ruim 8%. Dat kan bij hoge melkprijzen uit, omdat de kosten van extra voer opwegen tegen de opbrengsten. Bij minder goede melkprijzen kan dit snel worden afgebouwd.
Als melkprijzen onder druk komen, kan dat omslaan naar méér slachtingen, wat de melkproductie verder laat dalen.
Verder waren de slachtingen in Europa vorig jaar laag. Als melkprijzen onder druk komen, kan dat omslaan naar méér slachtingen, wat de melkproductie verder laat dalen. In Nederland zijn hiervan de eerste signalen zichtbaar. Als de melkaanvoer in de tweede helft van dit jaar inderdaad gaat dalen, verwachten wij dat dit leidt tot hogere prijzen richting het einde van het jaar.
Waar op te letten
Er zijn een paar aandachtspunten voor de komende periode. Ten eerste blijven importtarieven een bron van onrust. Hoewel het Amerikaans Hooggerechtshof eerder leek te zorgen voor meer duidelijkheid, zijn de markten opnieuw opgeschud door nieuwe, eenzijdig ingevoerde importtarieven. Of deze heffingen nu een wettelijke basis hebben of niet, ze zorgen telkens weer voor onzekerheid in de internationale handel.
Daarnaast zijn er vroege signalen dat er tegen het einde van het jaar een El Niño kan ontstaan. Zo’n weerverschijnsel leidt doorgaans tot lagere melkaanvoer in met name Zuid-Amerika. El Niño kan ook invloed hebben op de soja-oogsten, wat hogere voerprijzen kan veroorzaken. Voor maïs is het effect meestal kleiner, omdat de teelt wereldwijd breder verspreid is.
Spannende situatie voor Nederlandse melkveehouders
De prijzen voor boerderijmelk zijn de afgelopen maanden fors gedaald. Waar de prijs vorig jaar nog zo’n 10 cent boven de langjarige begrotingsuitgangspunten lag die we bij Rabobank hanteren, zit de actuele melkprijs nu ongeveer 10 cent onder dat niveau. Dat is een verschil van ongeveer 20 cent, en dat hakt er stevig in.
Tot nu toe hebben Nederlandse melkveebedrijven deze situatie over het algemeen goed weten op te vangen. In de wintermaanden liggen de kosten traditioneel lager en veel ondernemers konden daarbij terugvallen op de financiële buffer die vorig jaar is opgebouwd.
Mestafzet
Met de start van het voorjaar komt ook het mestseizoen weer op gang. De mestmarkt staat daarbij meer onder druk dan vorig jaar. Tegelijkertijd vallen in deze periode de facturen voor voorjaarswerkzaamheden en eventuele aanslagen inkomstenbelasting. Dit vraagt om aandacht in de liquiditeitsplanning, maar met tijdig inzicht en spreiding van kosten blijft de situatie beheersbaar.
Een voorjaar als vorig jaar kan melkveehouders helpen om de mestafzet beter te organiseren. Maar ondanks de goede vooruitzichten voor nieuwe regelgeving rond Renure, blijft de mestmarkt dit jaar krap en duur. In combinatie met lagere melkprijzen houdt dat de melkveehouderij stevig onder spanning. Met zowel meer druk op de melkprijs als blijvende uitdagingen op de mestmarkt is alertheid echt nodig.
Sparren met je adviseur
Wil je sparren over investeringen of je liquiditeitsplanning? Neem dan contact op met een gespecialiseerde Food & Agri accountmanager bij jou in de buurt.
Bron: Rabobank
