Een opvallende gewaarwording: een weiland met koeien zónder afrastering. Met draadloos beweiden dragen koeien een halsband die hen via geluidssignalen binnen een digitaal afgebakend gebied houdt. Volgens Collie, ontwikkelaar van de halsbanden, kan het systeem melkveehouders gemiddeld zo’n drie uur arbeid per dag besparen, doordat het verplaatsen en onderhouden van afrasteringen grotendeels vervalt. Daarnaast zou draadloos beweiden bijdragen aan efficiëntere weidegang, wat kan leiden tot een melkproductie die tot 15 procent hoger ligt.
Virtuele grenzen
Draadloos beweiden is een systeem waarbij koeien zich bewegen binnen virtuele grenzen die digitaal zijn ingetekend. De koeien dragen een halsband die signalen afgeeft wanneer zij de grens naderen. Dit begint met een geluidssignaal, in sommige gevallen volgt een lichte schok wanneer eerdere signalen worden genegeerd. Het systeem maakt het ook mogelijk om dieren automatisch naar bijvoorbeeld de melkstal te begeleiden. Veehouders kunnen percelen digitaal intekenen, real-time de locatie van individuele dieren volgen en inzicht krijgen in gedrag zoals grazen of rusten.
Meer beweiden met minder arbeid
Draadloos beweiden kan melkveehouders veel werk uit handen nemen. Omdat fysieke afrasteringen minder vaak verplaatst en onderhouden hoeven te worden, levert het systeem volgens Collie een tijdsbesparing op van gemiddeld zo’n drie uur per dag. Tegelijkertijd maakt de technologie het makkelijker om koeien vaker en flexibeler te laten weiden, zonder extra arbeid. Dat zorgt voor efficiënter grasgebruik en kan volgens Collie leiden tot een melkproductie die tot 15 procent hoger ligt dankzij optimalere weidegang. Daarnaast zou het systeem de ammoniakuitstoot met maximaal 30 procent kunnen verminderen, wat bijdraagt aan een lagere stikstofdepositie en daarmee ook aan milieuwinst.
Gedragsconditionering
Die voordelen zijn echter alleen mogelijk wanneer koeien goed leren omgaan met de virtuele grenzen. De werking van de halsbanden is gebaseerd op gedragsconditionering. Dieren leren signalen te associëren met gewenst gedrag en beloning. Wanneer een koe in de juiste richting beweegt, kan dit bijvoorbeeld worden gekoppeld aan toegang tot vers voer. Gaat het dier de verkeerde kant op, dan volgt een geluidssignaal. Pas wanneer een koe dit signaal meermalig negeert kan een lichte schok volgen. Onderzoek laat zien dat dieren deze signalen doorgaans snel leren interpreteren. In veel gevallen leert het merendeel van de koeien binnen enkele dagen om binnen de virtuele grenzen te blijven. Juist omdat de halsbanden het gedrag van koeien sturen met signalen en prikkels, speelt ook de vraag naar dierenwelzijn een belangrijke rol. Wat betekenen deze virtuele afrasteringen voor het gedrag, de stressbeleving en het welzijn van de dieren?
Slimme halsbanden en dierenwelzijn
In een onderzoeksrapport van Wageningen Livestock Research en Louis Bolk Instituut wordt onderzocht wat het effect van de halsbanden is op het dierenwelzijn van de koeien. Een belangrijke voorwaarde voor het dierenwelzijn is voorspelbaarheid van de omgeving. In het rapport wordt een onderzoek aangehaald waaruit blijkt dat koeien het systeem over het algemeen snel aanleren, wat bijdraagt aan voorspelbaarheid en controle voor het dier. Vergelijkingen met traditioneel schrikdraad laten daarnaast zien dat er weinig tot geen verschillen zijn in gedrag, zoals graastijd, ligtijd en activiteit. Ook fysiologische indicatoren, zoals cortisolniveaus in melk en mest, wijzen op vergelijkbare stressniveaus tussen beide systemen. Wel zijn deze onderzoeken vaak kortdurend, waardoor langetermijneffecten nog onvoldoende bekend zijn.
Daarnaast zijn er indirecte effecten. Positief is dat dieren minder risico lopen om verstrikt te raken in afrastering en dat veehouders beter inzicht krijgen in diergedrag via monitoring. Tegelijkertijd zijn er aandachtspunten, zoals mogelijke schuurplekken door halsbanden en afhankelijkheid van technologie, waarbij storingen risico’s kunnen opleveren.
Hoe deze technologie in de praktijk uitpakt, moet de komende periode blijken. Op Aeres Farms worden de slimme halsbanden al volop ingezet in het beweidingssysteem. In een vervolg op dit artikel delen we binnenkort de eerste praktijkervaringen.
Tekst: Esmee Groot Roessink
