Brussel wil agrariërs helpen bij hoge meststoffenkosten en tegelijk minder afhankelijk worden van geïmporteerde kunstmest. Maar of dit in de praktijk kan worden gebracht, hangt af van nationale uitwerking en mestwetgeving.
De Europese Commissie presenteerde op 19 mei 2026 het Fertiliser Action Plan, een actieplan dat agrariërs moet ondersteunen bij hoge meststoffenkosten en schaarste van kunstmest. Daarnaast staat in het plan dat de Europese productie van meststoffen moet worden versterkt om de afhankelijkheid van import te verminderen. De sector staat onder druk door prijsvolatiliteit en verstoringen in de aanvoerketen. In april 2026 lagen de prijzen voor stikstofkunstmest in de EU 71 procent hoger dan het gemiddelde van 2024. De betaalbaarheid van meststoffen was volgens de Commissie op het laagste punt sinds 2022. Dit terwijl in Nederland de plaatsingsruimte voor dierlijke mest kleiner is geworden.
Wat staat er in het EU-plan?
Het actieplan bevat drie sporen. Ten eerste wil de Commissie de toegang tot betaalbare meststoffen verbeteren. Dat moet onder meer gebeuren via uitzonderlijke financiële steun, een nieuwe liquiditeitsregeling, meer flexibiliteit bij voorschotten binnen het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid en prikkels voor efficiënter nutriëntengebruik.
Ten tweede wil Brussel de Europese productie en circulariteit versterken. Daarbij noemt de Commissie expliciet organische en biobased meststoffen, nutriëntenrecycling, fosfor- en stikstofterugwinning, biogas- en biomethaanroutes, digestaatvalorisatie, microbiële oplossingen en andere innovatieve technieken.
Ten derde wil de EU de markt transparanter en weerbaarder maken, onder meer via een Europese meststoffenwaardeketen-partnerschap, betere monitoring van prijzen en voorraden, en onderzoek naar strategische voorraden of gezamenlijke inkoop.
RENURE wordt belangrijker
Verwaarding van dierlijke mest naar kunstmestvervanger krijgt binnen de EU dus meer aandacht. Een voorbeeld van zo’n opgewaardeerde dierlijke meststroom is RENURE: REcovered Nitrogen from manURE. De Europese Commissie heeft op 9 februari 2026 nieuwe regels aangenomen waardoor lidstaten, als zij dat willen, RENURE-producten uit verwerkte dierlijke mest kunnen toestaan boven de bestaande limiet voor dierlijke mest. RENURE moet minerale kunstmest kunnen vervangen, met milieuborgen voor waterkwaliteit. Nederland heeft flink gelobbyd om dat voor elkaar te krijgen.
RENURE biedt perspectief om stikstof uit mest niet alleen als probleemstroom te zien, maar als vervanger van kunstmest. Tegelijk is het geen vrijbrief om onbeperkt meer dierlijke mest te gebruiken. De Commissie benadrukt dat lidstaten RENURE alleen kunnen toestaan met passende milieubescherming en dat nationale omzetting nodig is.
Geen direct effect, maar de richting is duidelijk
Het EU-meststoffenplan biedt geen directe oplossing voor de Nederlandse mestdruk. De 170 kilogram stikstofnorm blijft staan en de uitvoering van steun, liquiditeitsregelingen en circulaire meststoffenbeleid moet nog via lidstaten en regelgeving landen. Maar de richting is duidelijk: Brussel wil minder afhankelijk worden van geïmporteerde kunstmest en meer inzetten op Europese, circulaire en koolstofarme meststoffen. Dierlijke mest blijft een aandachtspunt binnen de EU, maar de Europese beleidsrichting verschuift langzaam van ‘mest als overschot’ naar ‘nutriënten als strategische grondstof’.
Geen aanpassing Nitraatrichtlijn
Nederland heeft geen derogatie meer voor het gebruik van extra dierlijke mest op grasland. Hierdoor worden melkveehouders gedwongen meer mest af te voeren en tegelijkertijd extra kunstmest aan te kopen. Dit druist volledig in tegen de EU-ambities voor meer benutting van organische meststromen. LTO heeft gepleit voor aanpassing van de Europese Nitraatrichtlijn, om op korte termijn meer ruimte te geven voor het gebruik van dierlijke mest, maar heeft hiervoor nul op het rekest gekregen.
Lees hier het Engelstalige persbericht voer het Europese Meststoffenplan.
Tekst: Gerben Hofman
Beeld: Pixabay
