Een melkkoe langer aanhouden klinkt al snel duurzaam en economisch aantrekkelijk. Iedere extra lactatie spreidt immers de opfokkosten van een vaars over meer kilogrammen melk. Toch staat een langere levensduur volgens professor Stephen LeBlanc van de Canadese University of Guelph niet synoniem voor betere resultaten. Tijdens de FirstStep Academy van Zinpro afgelopen juni benadrukte hij dat het niet gaat om een zo lang mogelijke levensduur, maar om een optimale productieve levensduur.
Volgens LeBlanc is afvoer in de kern een economische beslissing. Een koe hoort te blijven zolang haar verwachte toekomstige bijdrage groter is dan die van een beschikbare vervanger. Dat hangt niet alleen af van haar leeftijd, maar vooral van melkproductie, gezondheid, vruchtbaarheid, celgetal, kreupelheid, melkprijs, vleesprijs en de beschikbaarheid en kwaliteit van vervangende vaarzen.
Niet iedere extra lactatie is winst
Een optimale productieve levensduur kan veel opleveren. De kosten van opfok of aankoop van een vaars worden over meer jaren en meer liters melk verdeeld. Maar dat betekent niet dat elke koe zo lang mogelijk moet blijven lopen.
LeBlanc waarschuwt voor een denkfout die in de praktijk gemakkelijk wordt gemaakt: een vaars of jonge koe aanhouden omdat ze ‘de opfokkosten nog moet terugverdienen. De echte vraag is volgens de professor niet wat een dier gekost heeft, maar wat ze vanaf vandaag nog gaat opleveren.
Een matig producerende jonge koe hoeft dus niet automatisch meer kansen te krijgen dan een oudere koe die gezond is, goed drachtig wordt en veel melk produceert. Andersom kan een oude koe met chronische problemen te lang blijven lopen als er weinig vervanging beschikbaar is. “In beide gevallen is de gemiddelde levensduur geen goede graadmeter voor rendement of dierenwelzijn.”
Kijk naar de beperkende factor op het bedrijf
Volgens LeBlanc moet iedere melkveehouder eerst bepalen wat op zijn bedrijf de meest beperkende factor is. Dat is vaak niet de koe zelf, maar bijvoorbeeld melkstalcapaciteit, robotcapaciteit, grond, mestplaatsingsruimte, waterbeschikbaarheid of melkquotum.
Is robotcapaciteit de beperkende factor, dan telt vooral welke koeien de meeste gezonde en efficiënte melk per beschikbare robotplaats produceren. Is jongveeopfok duur of beperkt, dan kan langer aanhouden aantrekkelijker zijn. Zijn er juist veel goede vaarzen beschikbaar, dan kan meer selectie op gezondheid en productie logisch zijn.
Leblanc benadrukt dat een melkveehouder beter niet kan sturen op één algemeen afvoerpercentage. Er bestaat volgens hem geen ideaal percentage dat voor elk bedrijf geldt. “Een laag afvoerpercentage kan goed management betekenen, maar ook een tekort aan vervanging. Een hoog afvoerpercentage kan ongewenste uitval laten zien, maar ook bewuste selectie”, stelt hij.
Voorkom gedwongen afvoer
Het doel is dus niet om koeien koste wat kost ouder te laten worden. Het doel is dat koeien niet te vroeg hoeven te vertrekken door problemen die te voorkomen zijn. Vooral mastitis, kreupelheid, vruchtbaarheidsproblemen en transitieziekten kunnen ervoor zorgen dat een koe haar economisch optimale levensduur niet haalt. “Goed management maakt optimale vervanging mogelijk. Slecht management dwingt tot vervanging”, vat LeBlanc samen.
Transitieperiode bepaalt veel
Wie een optimale productieve levensduur wil, moet veel aandacht geven aan de periode rond afkalven. Investeren in transitiemanagement betaalt zich terug in melkproductie, vruchtbaarheid, gezondheid en betere afvoerbeslissingen.
LeBlanc noemt een aantal concrete aandachtspunten voor de praktijk:
- Zorg voor echte preventie van melkziekte via het rantsoen vóór afkalven. Controleer of droge koeien voldoende vreten en niet te vet afkalven. Een conditiescore van 3,0 tot 3,25 op een schaal van 5 is een praktisch richtpunt.
- Geef koeien rond afkalven voldoende ruimte. Reken op 0,75 meter vreetruimte per koe, of maximaal vier koeien per vijf voerhekplaatsen. Voor ligruimte geldt: 12 vierkante meter per koe bij ingestrooide ruimte, of minimaal één goed ingestrooide ligbox per koe.
- Voer moet vrijwel de hele dag beschikbaar zijn. Streef naar meer dan 23 uur voerbeschikbaarheid per dag en 3 tot 5 procent voerresten. Ook water verdient aandacht: reken op 10 centimeter drinkbaklengte per koe en minimaal twee waterpunten per groep.
Kreupelheid vroeg opsporen
Kreupelheid is een belangrijke reden waarom koeien eerder verdwijnen dan economisch gewenst. Bovendien staan klauwproblemen zelden op zichzelf. Een koe die pijn heeft, vreet minder, ligt anders, toont tocht minder duidelijk en komt lastiger drachtig.
Daarom is vroeg signaleren volgens LeBlanc essentieel. “Wacht niet tot een koe duidelijk mank loopt, maar werk met vaste momenten voor locomotiescore, klauwcontrole en snelle behandeling. Hoe eerder een kreupele koe wordt aangepakt, hoe groter de kans dat zij productief in de veestapel kan blijven.” In een eerder artikel over lange levensduur ging onderzoeker en nutritionist bij Zinpro Huw McConochie in op de invloed van klauwgezondheid op de levensduur van koeien en de preventie van klauwproblemen.
Levensduur zegt lang niet alles
Een oudere veestapel lijkt misschien een teken van duurzaamheid, maar dat hoeft niet. Koeien kunnen ook te lang blijven lopen omdat er geen vervangers zijn. Dan blijven dieren met chronisch hoog celgetal, veel open dagen of lichte kreupelheid toch in de koppel, terwijl vervanging beter zou zijn voor melkkwaliteit, welzijn en bedrijfsresultaat.
“Meet daarom niet alleen gemiddelde levensduur, maar vooral de oorzaken achter afvoer. Hoeveel koeien verdwijnen door mastitis, klauwproblemen, vruchtbaarheid of transitieziekte? Hoeveel halen hun tweede lactatie niet? En hoeveel koeien worden afgevoerd terwijl ze eigenlijk nog toekomstwaarde hadden?”, stelt LeBlanc.
Praktische kern
Belangrijk is niet blind te streven naar oudere koeien, maar naar koeien die gezond, vruchtbaar en productief genoeg zijn om hun plek te verdienen. Dat begint bij goed kalver- en vaarzenmanagement, sterk transitiemanagement en snelle aanpak van gezondheidsproblemen.
“De beste levensduur is niet de langste levensduur. De beste levensduur is de levensduur waarbij een koe zo lang mogelijk waarde toevoegt, zonder dat gezondheid, welzijn of rendement onder druk komen te staan”, besluit LeBlanc.
Tekst en beeld: Gerben Hofman
