De Nederlandse veestapel produceerde volgens de tweede kwartaalprognose van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) in 2026 minder stikstof dan het productieplafond. De fosfaatexcretie ligt daarentegen boven het plafond. De prognose is gebaseerd op de omvang van de rundveestapel op 1 juli 2026 en voorlopige gegevens over andere dieren en voedermiddelen. Het CBS benadrukt dat het om een momentopname gaat en dat de onzekerheid in de prognose relatief groot is.
Minder melkkoeien in tweede kwartaal
Het aantal melkkoeien kwam op 1 juli 2026 uit op ongeveer 1,50 miljoen dieren. Dat is 1 procent minder dan in de vorige kwartaalrapportage. Ook het totale aantal runderen binnen de melkveestapel nam af. Het CBS telde 2,45 miljoen dieren, tegenover 2,47 miljoen in het eerste kwartaal.
De kwartaalrapportage gebruikt voor rundvee de actuele gegevens uit het Identificatie & Registratiesysteem (I&R). Voor andere diercategorieën zijn voorlopige cijfers uit de Landbouwtelling van 1 april 2026 gebruikt. Veranderingen in aantallen dieren na die peildatum zijn daardoor nog niet verwerkt.
Melkproductie per koe stijgt
Naast de omvang van de veestapel speelt ook de melkproductie een rol in de berekening. De melkproductie per koe kwam in de tweede kwartaalrapportage uit op 9.575 kilogram per koe per jaar. Dat is 0,5 procent meer dan in de vorige kwartaalrapportage. Het CBS berekent dit cijfer als een voortschrijdend gemiddelde over de periode juli 2025 tot en met juni 2026.
Ook de gegevens over voer worden meegenomen in de prognose. Het verbruik van melkveemengvoer daalde met 0,6 procent ten opzichte van de vorige rapportage. De hoeveelheden stikstof en fosfor in het mengvoer bleven volgens het CBS nagenoeg gelijk. Voor verschillende ruwvoeders zijn nog geen definitieve cijfers beschikbaar. Daarom werkt het CBS onder meer met vijfjaarsgemiddelden en voorlopige gegevens over de oogsten van 2026.
Dat geldt bijvoorbeeld voor de samenstelling van zomer- en najaarskuilen, snijmaïs en vers gras. De samenstelling van het verbruikte ruwvoer wordt bepaald door zowel de oogst van 2025 als die van 2026. Hierdoor kunnen nieuwe gegevens in volgende kwartaalrapportages tot wijzigingen in de prognose leiden.
Ruweiwitgehalte voerrantsoen op 161 gram
Het CBS rapporteert ook over het gemiddelde ruweiwitgehalte van het melkveevoerrantsoen. In het tweede kwartaal van 2026 kwam dit uit op 161 gram ruw eiwit per kilogram droge stof. Daarmee ligt het gehalte boven het doel van maximaal 158 gram per kilogram droge stof dat voor 2026 is afgesproken binnen het convenant van partijen in de zuivelketen.
Het ruweiwitgehalte bedroeg in 2023 gemiddeld 163 gram per kilogram droge stof, in 2024 was dat 161 gram. In de vierde kwartaalrapportage van 2025 kwam het gehalte uit op 158 gram. In de tweede kwartaalrapportage van 2026 is het weer gestegen naar 161 gram per kilogram droge stof.
Het doel om het ruweiwitgehalte van het melkveevoerrantsoen te verlagen komt voort uit afspraken tussen de overheid en sectorpartijen over het beperken van de stikstofproblematiek. Voor 2025 was een maximum van 160 gram ruw eiwit per kilogram droge stof afgesproken. Voor 2026 is dat maximum vastgesteld op 158 gram.
Stikstofexcretie onder productieplafond
De totale stikstofexcretie van de Nederlandse veestapel wordt in de tweede kwartaalrapportage geraamd op 436,2 miljoen kilogram. Daarmee ligt de prognose 0,9 procent onder het productieplafond van 440 miljoen kilogram stikstof. In de eerste kwartaalrapportage werd de stikstofexcretie nog geraamd op 438 miljoen kilogram.
De daling komt vooral voor rekening van rundvee. De stikstofexcretie van rundvee wordt geraamd op 293,4 miljoen kilogram. Daarvan komt 261,8 miljoen kilogram voor rekening van melkvee. In de vorige kwartaalrapportage waren deze waarden respectievelijk 296 miljoen en 264,8 miljoen kilogram.
De fosfaatexcretie van de volledige veestapel wordt geraamd op 136,8 miljoen kilogram. Daarmee ligt deze 1,3 procent boven het productieplafond van 135 miljoen kilogram. Bij rundvee wordt de fosfaatexcretie geraamd op 81,2 miljoen kilogram, waarvan 72,4 miljoen kilogram afkomstig is van melkvee.
Volgens het CBS zijn de productieplafonds in 2025 verlaagd naar 440 miljoen kilogram stikstof en 135 miljoen kilogram fosfaat. De huidige kwartaalprognose laat dus een verschil zien tussen de stikstof- en fosfaatexcretie ten opzichte van de plafonds.
Prognose kent nog onzekerheid
De cijfers zijn niet bedoeld als definitieve voorspelling van de excretie over heel 2026. Het CBS noemt de kwartaalrapportage een momentopname. De rundveestapel is gebaseerd op de I&R-registratie van 1 juli, terwijl voor andere dieren voorlopige cijfers van 1 april zijn gebruikt.
Daarnaast zijn verschillende gegevens over voer en voersamenstelling nog niet definitief beschikbaar. Voor ontbrekende gegevens gebruikt het CBS onder meer vijfjaarsgemiddelden. Daardoor kan de prognose in volgende kwartaalrapportages veranderen. Het CBS noemt de onzekerheid in deze tweede kwartaalrapportage daarom relatief groot.
Tekst: Esmee Groot Roessink
