Melkveehouders kunnen hun methaanuitstoot met 12,5 tot 18,8 procent verlagen door verschillende voer- en managementmaatregelen te combineren. Dat blijkt uit een scenariostudie van Wageningen Livestock Research, waarin de theoretische haalbaarheid van maatregelen op drie melkveebedrijven is doorgerekend. Om de ambitie van 30 procent methaanreductie te bereiken, zijn aanvullende maatregelen nodig.
Op melkveebedrijven ontstaat ongeveer 80 procent van de methaanuitstoot tijdens de vertering van voer in de pens. De overige 20 procent komt vrij uit mest. Binnen het project Netwerk Praktijkbedrijven onderzoeken LTO Noord en Wageningen University & Research (WUR) hoe melkveehouders deze uitstoot met haalbare en betaalbare maatregelen kunnen verminderen.
Daarbij kijken de onderzoekers ook naar de ammoniakemissie. Het uitgangspunt is dat een maatregel de methaanuitstoot verlaagt zonder de ammoniakuitstoot te verhogen.
Combineren van maatregelen levert meeste reductie op
Voor drie verschillende melkveebedrijven berekenden de onderzoekers het effect van verschillende voer- en managementmaatregelen. Daarbij keken ze onder meer naar graskuil met minder celwanden (NDF), zetmeelrijke snijmais, geplette mais en meer weidegang.
Ook krachtvoer met een lage methaanemissiefactor (EF-waarde), beter inkuilmanagement en een hogere melkproductie per koe in combinatie met minder dieren maakten deel uit van de berekeningen.
De resultaten laten zien dat vooral het combineren van maatregelen effect heeft. Welke combinatie het beste bij een bedrijf past, hangt onder andere af van de grondsoort, het bouwplan, de beweiding, de voervoorziening en de samenstelling van de veestapel.
Het onderzoek bestaat uit scenarioberekeningen. De onderzoekers hebben de effecten van de afzonderlijke maatregelen dus niet allemaal in de praktijk gemeten.
Hogere melkproductie per koe verlaagt methaanuitstoot
De grootste berekende reductie ontstaat wanneer een melkveebedrijf dezelfde hoeveelheid melk produceert met minder koeien. Door de melkproductie per koe te verhogen en tegelijkertijd de veestapel te verkleinen, is minder voer nodig voor het onderhoud van de totale veestapel. Daardoor neemt de methaanuitstoot af.
Dat betekent volgens de onderzoekers niet dat iedere melkveehouder naar een maximale melkproductie moet streven. Gezonde koeien die hun voer efficiënt benutten en langer productief blijven, staan centraal.
Verbeteringen in ligboxen, ventilatie, droogstand, hygiëne, melktechniek en klauwgezondheid kunnen hieraan bijdragen. Daarnaast helpt het optimaliseren van het rantsoen om de conditie van de koeien op peil te houden.
Zonder een hogere melkproductie per koe bedraagt de theoretisch haalbare methaanreductie 8,7 tot 11,7 procent. Wanneer de melkproductie per koe stijgt en het aantal dieren afneemt, loopt dit op tot 12,5 à 18,8 procent.
De berekeningen zijn uitgevoerd voor drie bestaande deelnemers aan Netwerk Praktijkbedrijven. Het gaat om een intensief bedrijf op zandgrond, een extensief bedrijf op veengrond en een extensief bedrijf op kleigrond. Hiervoor gebruikten de onderzoekers KringloopWijzergegevens uit 2023 en 2024.
Minder jongvee en gezondere koeien
Naast de doorgerekende voer- en managementmaatregelen zijn er verschillende andere maatregelen waarvan de effectiviteit al is onderbouwd.
Een daarvan is het gerichter aanhouden van jongvee. Door alleen het jongvee op te fokken dat nodig is voor vervanging, neemt het totale aantal dieren af. Jongvee produceert nog geen melk, maar neemt wel voer op en stoot methaan uit. Binnen Netwerk Praktijkbedrijven geldt vijf stuks jongvee per tien melkkoeien als streefgetal.
Ook fokken op een lagere methaanuitstoot biedt mogelijkheden. Koeien verschillen van nature in hun methaanproductie en een deel van dat verschil is erfelijk. Met een fokwaarde voor methaan kunnen melkveehouders geleidelijk selecteren op dieren die minder methaan produceren. Het effect wordt pas na enkele generaties zichtbaar, maar is daarna blijvend.
Een andere mogelijkheid is om de veestapel met 10 procent te verkleinen, zonder dat de melkproductie per koe verandert. Hierdoor daalt de totale melkproductie met ongeveer 10 procent en neemt ook de methaanuitstoot op bedrijfsniveau met ongeveer 10 procent af. Volgens de onderzoekers is deze extensiveringsmaatregel voor de meeste melkveehouders momenteel waarschijnlijk financieel niet interessant.
Verder kan een betere diergezondheid bijdragen aan een langere levensduur en minder vervanging. Door aandacht te besteden aan klauwgezondheid, vruchtbaarheid, uiergezondheid en huisvesting blijven koeien langer productief. Daardoor is minder jongvee nodig.
Deze maatregel is vooral interessant voor bedrijven met een vervangingspercentage boven de 30 procent. Een verlenging van de levensduur met vier tot vijftien maanden kan de methaanuitstoot op bedrijfsniveau naar schatting met 1,2 tot 3,8 procent verminderen.
Mestkelder schoonmaken vermindert methaanvorming
Ook het jaarlijks volledig leegmaken en schoonspoelen van de mestkelder kan de methaanuitstoot beperken.
In oude mestresten zitten bacteriën die de methaanvorming in verse mest versnellen. Door deze resten te verwijderen, komt de methaanvorming later en langzamer op gang.
Volgens de onderzoekers kan een schone mestkelder de methaanuitstoot uit de mestopslag tijdelijk met maximaal 50 procent verminderen. Het effect op de totale bedrijfsuitstoot is kleiner, omdat het grootste deel van de methaanuitstoot afkomstig is uit de koe zelf.
Voeradditieven en mest aanzuren bieden aanvullende mogelijkheden
Naast maatregelen die relatief snel kunnen worden ingevoerd, zijn er oplossingen die een grotere financiële investering vragen.
Zo kunnen voeradditieven de methaanvorming in de pens remmen. Extra vet in het rantsoen kan ongeveer 4,8 procent methaanreductie opleveren. Het gebruik van 3-NOP, onder meer bekend van Bovaer, kan de methaanuitstoot op bedrijfsniveau met ongeveer 25 procent verlagen. Niet van alle beschikbare voeradditieven zijn de reductiepercentages bekend.
Ook het aanzuren van mest biedt mogelijkheden. Door de pH te verlagen, worden methaanvormende bacteriën geremd. Het aanzuren van mest met zuur kan op bedrijfsniveau ongeveer 14 tot 20 procent methaanreductie opleveren.
Bij biologisch aanzuren met melasse is een reductie van ongeveer 17 procent mogelijk, mits de mest voldoende en blijvend zuur wordt. Voor de praktische toepassing van deze maatregel is nog aanvullend onderzoek nodig.
Een andere mogelijkheid is het aanzuren van mestresidu. Na het legen van de mestkelder blijven oude mestresten achter die de methaanvorming versnellen zodra nieuwe mest wordt toegevoegd. Door dit residu vooraf aan te zuren, kan de totale methaanuitstoot van het bedrijf met ongeveer 8 tot 16 procent afnemen. Deze maatregel is nog in ontwikkeling.
Snelle ontmesting met methaanoxidatie
Ook snelle ontmesting in combinatie met methaanoxidatie kan bijdragen aan een lagere uitstoot.
Bij deze aanpak gaat verse mest dagelijks naar een externe opslag. Het methaan wordt daar afgevangen en vervolgens afgebroken in een bodemfilter of verbrand met een fakkel.
Een bodemfilter kan op bedrijfsniveau ongeveer 2,4 tot 2,8 procent methaanreductie opleveren. Bij affakkelen bedraagt de reductie ongeveer 3,8 procent.
Voor de volledige combinatie met snelle ontmesting van de stal of mestkelder is bij melkvee nog geen betrouwbaar reductiepercentage bekend.
Aanvullende maatregelen nodig voor 30 procent reductie
De scenariostudie laat zien dat melkveehouders met een combinatie van voer- en managementmaatregelen een deel van hun methaanuitstoot kunnen verminderen, zonder dat de berekende ammoniakuitstoot stijgt.
Toch blijft de berekende reductie van 12,5 tot 18,8 procent op de drie voorbeeldbedrijven onder de projectambitie van 30 procent.
Daarom onderzoekt Netwerk Praktijkbedrijven hoe voer- en managementmaatregelen gecombineerd kunnen worden met andere oplossingen. Daarbij staat centraal welke aanvullende maatregelen voldoende effect hebben en tegelijkertijd praktisch uitvoerbaar en betaalbaar zijn voor melkveehouders.
