Hittestress wordt in de praktijk nog te vaak onderschat. Koeien bereiken namelijk veel sneller hun kritische grens van hittestress dan de meeste veehouders vermoeden. Door de combinatie van temperatuur en luchtvochtigheid ontstaat al fysiologische stress vanaf een temperatuur van 22 graden Celsius met een relatieve luchtvochtigheid van vijftig procent. Een niveau dat in zowel België als Nederland steeds vaker wordt bereikt, ook bij relatief milde buitentemperaturen.
Het is dus geen beperkt of uitzonderlijk probleem, maar een terugkerende uitdaging waarmee elke melkveehouder te maken krijgt. De vraag is dan ook niet óf hittestress optreedt, maar hoe u voorkomt dat het uw koeien en uw rendement schaadt.
Economische impact van hittestress
In de stal uit hittestress zich snel: een lagere voeropname, meer hijgen, minder herkauwactiviteit, dunnere mest, meer staande koeien en een verhoogde gevoeligheid voor gezondheidsproblemen. Samengevat: minder melk en meer problemen.
Deze fysiologische veranderingen drukken niet alleen op de gezondheid van de koe, maar ook op het bedrijfsresultaat: hittestress kost gemiddeld rond de 270 euro per koe per jaar (1,2.) Hittestress verhoogt bovendien het risico op vroege embryonale sterfte, waardoor drachtpercentages dalen en de economische schade verder oploopt.
De schade beperkt zich niet tot de lacterende koeien. Droogstaande koeien reageren nog sterker op warmte, en hittestress in deze fase verlaagt niet alleen hun eigen weerstand en opname, maar ook de ontwikkeling van het ongeboren kalf. Bovendien daalt de biestkwaliteit bij hittestress, waardoor kalveren kwetsbaarder starten (3). Vaarzen uit hittestressmoeders produceren aantoonbaar minder in hun eerste drie lactaties, waardoor de economische impact nog groter wordt (4).
| Categorie | Wat gebeurt er? | Gevolgen voor de koe |
|---|---|---|
| Hittestress | – Ademhaling stijgt – Rectale temperatuur stijgt – Bloed gaat naar de huid in plaats van naar de pens | – Minder bloed voor spijsvertering – Snellere oververhitting |
| Penswerking | – Voeropname daalt – Minder herkauwen – Minder speeksel (lagere buffering) | – Hoger risico op pensverzuring – Negatieve energiebalans |
| Immuniteit | – Stresshormonen stijgen – Afweerreactie vertraagt | -Meer infecties -Trager herstel |
| Gezondheid en productie | – Meer mastitis – Meer metritis – Meer ketose – Meer lebmaagdraaiing | -Snelle daling in melkproductie -Vruchtbaarheid onder druk |
Tabel 1: Fysiologische effecten van hittestress en hun gevolgen
Wat is THI?
De temperatuur-vochtigheidsindex (THI) combineert temperatuur en luchtvochtigheid in één waarde die aangeeft wanneer koeien hittestress krijgen. Door de vaak hoge luchtvochtigheid in België en Nederland begint hittestress al vanaf een THI van 68, wat overeenkomt met ongeveer 22–24 graden Celsius bij vochtige omstandigheden. Dat betekent dat koeien al stress ervaren lang voordat het voor mensen echt warm aanvoelt. Daarbij is de THI in de stal altijd hoger dan buiten de stal. Klik hier voor meer info
De drie pijlers voor een sterke hittestressaanpak
Hittestress vraagt een brede aanpak. Geen enkele maatregel werkt op zichzelf. Het is de combinatie van staltechniek, management en voeding die bepaalt hoe goed koeien de warmte doorkomen. Hieronder de drie pijlers die samen het verschil maken.
| Pijler | Doel | Belangrijkste maatregelen |
|---|---|---|
| Staltechnisch | Warmte en vocht afvoeren | – Goede ventilatie – Luchtstromen op ligplaatsen en voerhek – Koeien nat maken en droog blazen (soaken) |
| Management | Extra belasting vermijden | – Altijd fris en schoon water (toename van 30 tot 50 procent wateropname) – Stressmomenten vermijden tijdens warme uren – Voeren op koelere momenten |
| Nutritioneel | Pens, opname en weerstand ondersteunen | – Immuunstimulatie – Broeiremmer tegen broei aan het voerhek – Smakelijkheid verhogen – Buffers voor pensstabiliteit |
Tabel 2: De drie pijlers voor een sterke hittestressaanpak
Waarom OmniGen AF het verschil maakt bij hittestress
Wanneer de warmtedruk stijgt, door temperatuur, luchtvochtigheid of onvoldoende ventilatie, komt het welzijn van de koe onder druk te staan. Ze gaat sneller ademen, verliest eetlust en raakt haar fysiologische evenwicht kwijt. OmniGen AF helpt die stressreactie onder controle te houden.
Het ondersteunt de witte bloedcellen, waardoor de afweer actief blijft en de koe fysiologisch stabiel blijft functioneren. Daardoor loopt haar lichaamstemperatuur minder snel op, daalt de ademhalingsfrequentie en herstelt ze ’s nachts veel beter. Ze verspilt minder energie aan stress en ontstekingen en houdt meer over voor wat echt telt: eten, herkauwen en melk geven.
In de praktijk ziet u dat OmniGen AF de drogestofopname op peil houdt, de fysiologie stabiliseert en dat de productie door warme periodes heen veel constanter blijft. OmniGen AF maakt de koe dus weerbaarder, precies op het moment dat hittestress de grootste impact heeft, zowel voor haarzelf als voor de volgende lactatie.
Om op die laatste groep terug te komen: we moeten ons ervan bewust zijn dat vooral de droogstaande koe het meest gevoelig is voor hittestress. Zorg daarom ook bij de droogstaande koeien dat huisvesting, management en voeding zijn toegerust op periodes waarin hittestress op de loer ligt.
Conclusie
Hittestress komt elk jaar terug en begint veel vroeger dan de meeste melkveehouders denken. Omdat de schade snel oploopt, is preventie altijd de goedkoopste en meest rendabele keuze.
Met staltechniek, management en voeding kunt u problemen voorkomen, maar de fysiologische stressreactie blijft een zwakke plek. OmniGen AF pakt precies die kern aan: het houdt het immuunsysteem actief, ondersteunt opname en gezondheid en helpt koeien warmere periodes probleemloos doorkomen.
Zo blijft de veestapel sterker, stabieler en productiever wanneer het er echt toe doet. OmniGen AF heeft een patent op het voorkomen van de negatieve effecten van hittestress (5) en is tevens toegestaan voor de biologische melkveehouderij.
Meer weten?
Bezoek https://europe.pahc.com/nl/voor meer informatie, onze blogs, tips en adviezen. Benieuwd wat de THI-index op verschillende locaties in Europa is? Bezoek THI-live.com en zie de actuele data.
Bronnen:
1. Van der Voort, J., et al. (2019). Hittestress bij melkvee: gevolgen, signaalherkenning en maatregelen. Wageningen Livestock Research.
2. St-Pierre, N. R., Cobanov, B., & Schnitkey, G. (2003). Economic losses from heat stress by US livestock industries. Journal of Dairy Science
3. Tao, S., & Dahl, G. E. (2013). Heat stress effects during late gestation on dry cows and their calves. Journal of Dairy Science, 96(7), 4079–4093.
4. Laporta, J., et al. (2020). In utero heat stress reduces milk yield in first‑lactation dairy cows. Journal of Dairy Science, 103(1), 805–813.
5. Chapman, James, D. (2015). WO 2015/123456 A1.
