Voor veel melkveehouders is het elk najaar en winterseizoen weer een probleem; hoestende en benauwde kalveren. Hoewel het najaar nog ver weg lijkt, kan een uitbraak van longontstekingen en hoestende kalveren ook in de zomer of bij de eerste omslag naar vochtig weer snel optreden. De schade door luchtwegklachten zijn groot en hebben een negatieve invloed op de melkproductie later in het leven. Wilt u uw kalveren zo goed mogelijk beschermen tegen luchtwegproblemen? Lees hier wat het meest effectief is!
Luchtwegproblemen zorgen voor grote schade bij uw jongvee. Het uierweefsel wordt namelijk in de eerste levensmaanden van een kalf al ontwikkeld. Wanneer een kalf tijdens deze periode echter ziek wordt, bijvoorbeeld door kalverdiarree of een longontsteking, heeft dit een negatieve invloed op de ontwikkeling van het uierweefsel. De achterstand wordt niet meer ingehaald en heeft zodoende een negatieve invloed op de levensproductie van het kalf. Ook is het afvoerpercentage van kalveren die luchtwegklachten hebben gehad tijdens de 1ste en 2de lactatie verhoogd. Zoals voor alle infectieziekten, geldt ook bij luchtweginfecties dat problemen ontstaan als de infectiedruk te hoog is en de weerstand van het kalf te laag. Als veehouder heeft u op het verlagen van de infectiedruk en het verhogen van de weerstand van uw kalveren gelukkig een grote invloed!
Waar moet ik op letten om de infectiedruk te verlagen?
Voor de bacteriën en virussen die luchtwegproblemen veroorzaken geldt dat deze zich prettig voelen in een vochtig klimaat. Dit is dan ook de grootste reden dat we meer luchtwegklachten zien bij jongvee tijdens de vochtige wintermaanden. Om het aantal ziektekiemen in de lucht van uw kalverstal te verlagen, is het van belang om te zorgen voor voldoende verse lucht. Het klimaat moet prettig fris zijn en het mag nergens in de stal ruiken naar ammoniak. In veel stallen worden kleppen geïnstalleerd om de kalveren te beschermen tegen tocht. Hoewel tocht hiermee op deze plek vaak wordt voorkomen kan het microklimaat onder deze kleppen erg benauwd zijn. Ga zelf eens op deze plekken zitten. Een te hoge concentratie ammoniak bijvoorbeeld is irriterend voor de luchtwegen en kan de weg voor ziektekiemen vrij maken.
Om te zien of er voldoende lucht wordt ververst kunt u een rookproef laten doen. Hierbij wordt gekeken naar de tijd waarin de rook weer verdwijnt en de luchtsnelheid. Een te hoge luchtsnelheid (meer dan 0,2 meter per seconde) betekent dat er sprake is van tocht, iets wat niet gewenst is.
De infectiedruk op een bedrijf wordt ook bepaald door de al aanwezige ziektekiemen. Voor een pasgeboren kalf begint het risico op infectie direct na de geboorte. Kalveren die de eerste 24 uur bij de koe worden gelaten hebben bijvoorbeeld 3,5 keer meer kans om luchtwegklachten te krijgen. Voor kalveren die de eerste week in dezelfde ruimte als het melkvee worden gehuisvest is er een 17 keer hogere kans hierop. Haal uw kalveren daarom na de geboorte weg bij de koe en vang het op in schone eenlingboxen in een aparte ruimte. Een eenlingbox is pas echt schoon als deze, naast zichtbaar schoon, ook is ontsmet met een ontsmettingsmiddel. Reinig de eenlingboxen niet in dezelfde ruimte als waar de kalveren staan. De kleine luchtdruppels die door de hoge drukspuit ontstaan verspreiden ziektekiemen.
De infectiedruk op bedrijfsniveau verlagen is erg belangrijk bij infectieziekten en dit kan onder andere goed met behulp van vaccinatie van alle kalveren. Wanneer de (iets) oudere kalveren namelijk klachten hebben is de kans groot dat zij de jongere en gevoeligere kalveren besmetten. Houdt de kalveren dan ook minimaal de eerste 2-3 weken in eenlingboxen en zorg ervoor dat er niet meer dan 3 weken leeftijdsverschil zit tussen kalveren in een groepshok. Het meest optimale is het om kleine groepjes kalveren te maken die u de gehele stro periode (tot minimaal 1 maand na spenen) bij elkaar houdt. Zo hanteert u het all-in / all-out systeem en is de overdracht van alle ziektekiemen geminimaliseerd. Wanneer u een kalverdrinkautomaat heeft is het nuttig om bij elke introductie van een nieuw kalf de speen te vervangen. Zo voorkomt u dat in de kieren van een versleten speen ziektekiemen achter blijven waardoor de jonge, gevoelige kalveren ziek worden.
De kalveren in deze groepshuisvesting zijn ongeveer even oud. Het aantal emmers met water en voer is echter onvoldoende en slecht bereikbaar (te diepe emmer voor brok) waardoor competitie optreedt.
Verhoog de weerstand van uw kalveren!
De eerste belangrijke maatregel die u kan nemen om uw kalveren een goede weerstand te geven is direct na de geboorte; in de vorm van biest. Dat een matige of slechte biestverstrekking meer risico geeft op kalverdiarree is vaak duidelijk zichtbaar. Het te weinig of te laat geven van biest of biest van een slechte kwaliteit verhogen echter ook het risico op luchtwegklachten in de eerste levensmaanden van het kalf. Geef het kalf daarom direct na geboorte 2-3 liter van de eerste biest (3-4 liter indien per sonde), herhaal dit de eerste 24 uur nog tweemaal. Voer de 2de dag ook biest en stap daarna over op melk(poeder).
Een tweede maatregel die echt helpt om schade door luchtwegproblemen te voorkomen is vaccineren. Vaccinatie zorgt ervoor dat de weerstand van het kalf wordt versterkt. Het kalf gaat na vaccinatie afweerstoffen aanmaken waardoor het ziektekiemen beter en sneller te lijf kan gaan. De schade aan de longen door ziekte wordt hiermee beperkt. Vaccineren kan een kostbare investering lijken maar de kosten van longontsteking zijn altijd hoger. Vaccineren betaalt zich daarom terug en geeft u als veehouder meer werkplezier.
Om te weten welk vaccin het meest passend is op uw bedrijf is het raadzaam om onderzoek te doen welke kiemen een rol spelen. Dit kan via verschillende methodes, uw dierenarts kan u hierin adviseren. Wanneer de veroorzakende kiemen bekend zijn kan worden bepaald welk vaccin en welke andere maatregelen het meest effectief zullen zijn.
Als derde factor om de weerstand bij kalveren te verhogen is goede voeding en een goed klimaat van belang. Voer de kalveren tijdens koude periodes meer melkpoeder. Bij een staltemperatuur van 5 graden is dit 10% meer, bij 0 graden 20% meer. Verhoog hiertoe de concentratie poeder. Zorg voor een dikke laag droog stro. Deze is dik genoeg wanneer de poten bij een liggend kalf niet zichtbaar zijn. De voor knieën moeten brandschoon zijn. Zijn ze iets nat of bevuild? Dan is het stro te nat, meer strooien dus! Het om doen van een kalverdekje scheelt enorm in de energie die een kalf in de koude maanden kwijt is aan het zichzelf op temperatuur houden. Daarnaast heeft eventuele tocht veel minder effect wanneer kalveren een dekje op hebben.
Actielijst om uw kalveren goed voorbereid het najaar in te laten gaan:
- Overleg met uw dierenarts of vaccineren ook op uw bedrijf een goede optie is. Begin in augustus met de eerste vaccinatie zodat de kalveren beschermd zijn voor het najaar. Vaccineer in ieder geval zolang de “r” in de maand is, op de meeste bedrijven met luchtwegproblemen is jaarrond vaccineren echter minstens zo zinvol.
- Loop de huisvesting na:
- Heb ik voldoende eenlingboxen om mijn kalveren 2-3 weken individueel te huisvesten?
- Zijn deze gemakkelijk schoon te maken en ontsmetten?
- Staan mijn kalveren apart gehuisvest van het ouder vee?
- Moet ik extra groepshokken maken om kleine groepjes kalveren bij elkaar te kunnen houden?
- Hoe kan ik zorgen voor voldoende ventilatie maar tocht voorkomen?
Meer lezen over longschade?
Meer lezen over longspoeling?
Meer lezen over diagnostiek?
