Wat mankeren mijn hoestende kalveren?

Het vochtige en wisselende weer brengen wat betreft de jongveeopfok altijd de nodige uitdagingen met zich mee. Op veel melkveebedrijven zien we in deze periode van het jaar in meer of mindere mate hoestende en benauwde kalveren. Deze klachten worden veroorzaakt door bacteriën en virussen, die ziekte geven wanneer de infectiedruk hoog is, vaak in combinatie met een verlaagde weerstand door bijvoorbeeld stress. Om beter te weten welke maatregelen effectief zijn is het belangrijk om te weten welke bacteriën en virussen de problemen op uw bedrijf veroorzaken. Tegenwoordig zijn hier goede en eenvoudig uitvoerbare methodes voor.

Ten eerste is het van belang om te bedenken wélke kalveren geschikt zijn voor onderzoek. In het algemeen geldt dat de kalveren die acuut ziek zijn het beste beeld geven van welke kiemen een rol spelen op uw bedrijf. Voor sommige onderzoeken mogen de kalveren ook nog niet behandeld zijn met antibiotica. Een kalf dat al langer wordt behandeld voor luchtwegklachten laat vaak een enorme hoeveelheid bacteriën en virussen zien bij onderzoek. Hierdoor zijn de kiemen waarmee de klachten beginnen echter niet eenvoudig vast te stellen. Wanneer we weten welke kiemen in éérste instantie de klachten op een bedrijf veroorzaken kan een gericht plan van aanpak en het juiste vaccin worden gekozen.

Onderzoeksmethoden

Bloedonderzoek naar afweerstoffen is een methode, die al heel lang gebruikt wordt. Om zeker te weten welke kiemen de veroorzaker zijn moet echter tweemaal bloedonderzoek worden gedaan. De eerste keer wordt onderzoek gedaan wanneer de klachten beginnen, de tweede keer enkele weken later. Wanneer de afweerstoffen concentraties van een bepaalde kiem in de tussenliggende periode stijgen is dit een duidelijke aanwijzing dat deze kiem de problemen veroorzaakt. Nadeel van dit onderzoek is dat het lang duurt voordat er een uitslag is (pas na het 2^de bloedonderzoek) en dat er geen gevoeligheid kan worden uitgevoerd om te zien voor welke antibiotica de eventueel gevonden bacteriën gevoelig zijn. Voordeel is dat er wel onderzoek gedaan kan worden wanneer de kalveren kort geleden behandeld zijn.

Longspoeling (BAL)

Bij een longspoeling wordt er vloeistof in de luchtwegen van het kalf gespoten en er direct weer uitgezogen. In de vloeistof zitten de kiemen die de luchtwegklachten veroorzaken.Een longspoeling wordt uitgevoerd door uw dierenarts. Selecteer eerst de te bemonsteren kalveren. Neem hiervoor de acuut zieke dieren die nog niet behandeld zijn. Vervolgens wordt het kalf vastgehouden met de kop omhoog, verdere verdoving is niet nodig. Het slangetje wordt via de neus en de luchtpijp tot vlak bij de longen gebracht. Als het slangetje goed in de luchtpijp zit gaat het kalf hoesten en steekt zijn tong uit. Via het slangetje wordt 30 ml vloeistof in de longen gespoten, het kalf ondervindt hier geen hinder van. Het grootste gedeelte van de vloeistof wordt direct weer terug gezogen en in een steriel buisje gespoten. Deze wordt gekoeld verstuurd naar het laboratorium voor onderzoek. In onderstaand filmpje is zichtbaar hoe een longspoeling wordt uitgevoerd.

Een andere methode is het nemen van een swab diep in de neus. De kiemen die op de swab zitten kunnen worden gekweekt (bacteriën) of worden onderzocht door een PCR (bacteriën en virussen). Onderzoek van de kiemen diep in de neus met een swab kan volstaan bij een infectie van de voorste luchtwegen (neus en keel). Kiemen die aanwezig zijn dieper in de longen worden hiermee echter niet gedetecteerd.

Zowel bij een longspoeling als een neusswab geldt dat de dieren nog niet behandeld mogen zijn. Na behandeling met antibiotica zal de hoeveelheid kiemen namelijk dalen waardoor de uitslag niet betrouwbaar is. Wanneer de uitslag bekend is, is het van belang dat u deze met uw dierenarts bespreekt. De interpretatie is niet altijd even rechtlijnig. Er moet rekening worden gehouden met de keuze van de bemonsterde dieren en de omstandigheden op uw bedrijf.

Met dank aan dierenarts Arjan van Genugten, Dierenkliniek ‘t Leijdal

Vaccineren helpt!

Vaccineren is een zeer effectieve methode om schade door luchtwegklachten te voorkomen. Vaccinatie zorgt ervoor dat de weerstand van het kalf wordt versterkt. Het kalf gaat na vaccinatie afweerstoffen aanmaken waardoor het ziektekiemen beter en sneller te lijf kan gaan. De schade aan de longen door ziekte wordt hiermee beperkt. Vaccineren kan een kostbare investering lijken maar de kosten van longontsteking zijn altijd hoger. Vaccineren betaalt zich daarom terug en geeft u als veehouder meer werkplezier. Maak in samenspraak met uw dierenarts een plan dat specifiek is voor uw bedrijf. Breng hierbij alle risicofactoren in beeld en kies aan de hand van de uitslagen van diagnostiek, het juiste vaccin voor uw kalveren. Neem tevens andere risicofactoren zoals de biestvoorziening nog eens onder de loep en pas de voeding en huisvesting aan indien nodig.

Uit een veldproef gedaan onder 130 kalveren bleek dat door vaccinatie met HipraBovis® Somni Lkt maar liefst 65% minder kalveren hoefden te worden behandeld voor longontsteking. Het percentage terugkerende longontstekingen daalde met 70% en het antibioticagebruik met 80%.⁽¹¹⁾