Het Shamonda-likevirus lijkt zich in Vlaanderen van west naar oost te hebben verspreid, terwijl in Nederland juist een omgekeerd patroon werd waargenomen. Dat blijkt uit de eerste onderzoeksresultaten die Dierengezondheidszorg Vlaanderen (DGZ) tijdens een webinar presenteerde.
Het Shamonda-likevirus werd deze zomer voor het eerst aangetoond in verschillende Europese landen. Begin augustus bevestigden Duitse en Zwitserse onderzoeksinstituten de aanwezigheid van een virus dat nauw verwant is aan het al langer bekende Schmallenbergvirus. Sindsdien is het virus onder meer vastgesteld in België, Nederland, Frankrijk, Duitsland en verschillende andere Europese landen.
Opvallend is dat er in Europa twee verschillende varianten circuleren, aangeduid als Shamonda EU-1 en EU-2. Het is nog onduidelijk waar en wanneer deze varianten Europa zijn binnengekomen.
Eerste Vlaamse besmetting in West-Vlaanderen
In Vlaanderen werd het virus voor het eerst aangetoond op een melkveebedrijf in West-Vlaanderen. De eerste positieve staalname dateert van 4 augustus. Op het bedrijf vertoonden meerdere runderen koorts, een sterke daling van de melkproductie en een versnelde ademhaling.
In de weken daarna werden ook elders in Vlaanderen besmettingen vastgesteld. Volgens DGZ kwamen vanaf midden tot eind augustus positieve resultaten binnen uit Oost-Vlaanderen, het westen van Vlaams-Brabant en het noordelijke deel van Antwerpen. Pas vanaf eind augustus en begin september volgden positieve gevallen in Limburg en het oosten van Antwerpen.
“Dat lijkt alsof het virus dus van west naar oost doorheen Vlaanderen gegaan is”, stelde DGZ-dierenarts Willem Van Praet tijdens het webinar van de diergezondheidsorganisatie op 2 oktober.
Op het moment van de presentatie had DGZ 75 onderzoeken naar het Shamonda-likevirus uitgevoerd. Daarvan waren er 16 positief, afkomstig van 16 verschillende bedrijven. In alle vijf Vlaamse provincies werd minstens één besmetting aangetoond.
In Nederland juist van oost naar west
Het Vlaamse patroon contrasteert met de bevindingen in Nederland. Volgens Van Praet gaven Nederlandse collega’s van hem aan dat de eerste positieve gevallen vooral langs de oostgrens met Duitsland werden gemeld. Vervolgens werd het virus ook verder westwaarts in Nederland aangetoond. Daarmee lijken de eerste detecties in beide landen een tegengestelde geografische ontwikkeling te vertonen.
DGZ benadrukt evenwel dat het om een voorlopig beeld gaat. De gegevens zijn gebaseerd op ingestuurde verdenkingen en bevestigde besmettingen. Ze geven geen volledig overzicht van alle infecties die daadwerkelijk hebben plaatsgevonden.
Twee virusvarianten in omloop
De verspreiding wordt nog ingewikkelder doordat er twee varianten van het virus in Europa zijn vastgesteld. De eerste meldingen uit Zuid-Duitsland, Oost-Frankrijk en het noordwesten van Zwitserland hadden betrekking op de variant EU-1.
Bij de eerste Vlaamse besmettingen werd daarentegen de variant EU-2 aangetroffen. Volgens DGZ werd ook in Nederland vrijwel uitsluitend deze tweede variant vastgesteld. In Wallonië zijn inmiddels beide varianten aangetoond. Dat betekent dat de twee virusvarianten in ieder geval binnen België circuleren. Het is nog niet duidelijk of beide varianten vrijwel gelijktijdig en onafhankelijk van elkaar in Europa zijn geïntroduceerd. Evenmin is bekend via welke routes dat gebeurd zou zijn.
De ontdekking van twee varianten kan volgens DGZ mogelijk een deel van de opvallend snelle verspreiding verklaren, maar roept tegelijkertijd nieuwe vragen op.
Verspreiding moeilijk volledig in kaart te brengen
Een complicerende factor is dat Shamonda geen aangifteplichtige dierziekte is. Zowel in België als op Europees niveau zijn er geen specifieke meldings- of bestrijdingsverplichtingen voor het virus. Daardoor zijn de beschikbare gegevens over besmettingen onvolledig en verschilt de registratie tussen landen en regio’s.
In Vlaanderen startte DGZ daarom een surveillanceactie waarbij dierenartsen bij verdachte runderen monsters konden insturen voor onderzoek. Via aanvullende enquêtes werd informatie verzameld over de symptomen, het aantal getroffen dieren en de omstandigheden op de bedrijven. Die aanpak leverde een eerste beeld op van de aanwezigheid en verspreiding van Shamonda in Vlaanderen.
Nog veel vragen onbeantwoord
Volgens DGZ werd het virus tijdens het webinar inmiddels in grote delen van Centraal- en West-Europa aangetoond. Ook uit Spanje, Italië en het Britse eiland Jersey waren inmiddels besmettingen gemeld.
De snelle geografische uitbreiding onderstreept volgens de onderzoekers hoe moeilijk het is om de introductie en verdere verspreiding van een nieuw, door knutten overgedragen virus te reconstrueren.
Tekst: Gerben Hofman
Beeld: beeldarchief Prosu BV
