Melkveehouder Harm Wientjes neemt samen met zijn broer Teun deel aan een pilot ze realtime de methaan- en ammoniakemissie op hun melkveebedrijf meten. De meetgegevens moeten inzicht geven in het effect van managementmaatregelen, zodat de uitstoot omlaag kan zonder te investeren in aanvullende emissiearme stalsystemen.
Boven de voergang hangt slechts een dunne leiding. Toch vormt die de basis van een uitgebreid meetsysteem dat via 25 meetpunten dag en nacht de ammoniak- en methaanconcentraties in de stal registreert. Sinds december worden de emissies continu gevolgd. Voor Brabantse melkveehouders geldt een maximale ammoniakemissie van 7 kilogram per dierplaats per jaar. De stal van de familie Wientjes is uitgerust met een dichte vloer, maar sinds de emissiefactor van dergelijke vloeren is vervallen, is dat niet langer voldoende om aan de regelgeving te voldoen. “Er zijn in Brabant momenteel eigenlijk maar twee technieken goedgekeurd waarmee je de emissie verder kunt verlagen: de Lely Sphere en het CowToilet”, vertelt Teun Wientjes. “Als we met goed management onder de norm kunnen blijven, besparen we een forse investering. Bovendien verwacht ik dat realtime emissiemetingen uiteindelijk ook juridisch overeind blijven.”
Meten maakt sturen mogelijk
Volgens Harm Wientjes ligt de kracht van realtime meten vooral in het inzicht dat het oplevert. Waar voorheen werd uitgegaan van vaste emissiefactoren, laat het meetsysteem continu zien wat het effect is van keuzes in de dagelijkse bedrijfsvoering. “Je ziet direct welke maatregelen wel of niet werken. Daardoor kun je veel gerichter sturen dan wanneer je alleen met theoretische emissiefactoren werkt.”
Een meetsysteem vraagt uiteraard ook om een investering. Naast de basisinstallatie moeten de meetelementen van de ammoniaksensoren periodiek worden vervangen. De techniek ontwikkelt zich echter snel, waardoor de levensduur steeds verder toeneemt. Wientjes verwacht daarom dat de kosten op termijn gunstiger uitvallen dan investeren in aanvullende emissiereducerende technieken.
Verbeterpunten direct zichtbaar
De eerste metingen laten een vrij constante ammoniakemissie zien van ongeveer 10 kilogram per dierplaats per jaar. Dat ligt al duidelijk onder de gangbare emissiefactor van 13 kilogram, maar nog boven de Brabantse norm van 7 kilogram. Juist daarin ziet Wientjes de meerwaarde van realtime meten. “Onze stal uit 2013 heeft een dichte vloer met een mestschuif. De rubbers vervangen we regelmatig, maar na het schuiven blijft toch altijd een streep mest achter. Misschien is het tijd om de complete schuif te vervangen en te kijken wat dat oplevert.” Ook de aanwezige sproei-installatie biedt mogelijkheden. “Die gebruiken we nu alleen in de zomer. Ik ben benieuwd wat het effect is als we die het hele jaar inzetten. Dat willen we binnenkort gaan testen.” Extra spoelwater betekent weliswaar meer mestvolume, maar dat vormt volgens hem geen bezwaar. “Als wat extra water ervoor zorgt dat je geen nieuwe vloer of emissiearm systeem hoeft aan te schaffen, is die rekensom snel gemaakt.”
Winst behalen via voeding
Naast technische maatregelen biedt ook het rantsoen mogelijkheden om de ammoniakuitstoot verder terug te dringen. Het bedrijf heeft momenteel een melkureumgehalte van ongeveer 21 mg/100 ml. Volgens de adviseurs kan dat worden verlaagd naar circa 18. “Onze mestadviseur rekende voor dat we dan ongeveer 400 kuub minder mest hoeven af te voeren. Dat is natuurlijk een mooie extra prikkel.” De verlaging moet worden bereikt door het ruw-eiwitgehalte in het rantsoen verder terug te brengen. Soja en raapschroot worden beide met ongeveer 10 procent verlaagd, waardoor het totale ruw-eiwitgehalte onder de 15 procent uitkomt. “Dat voelt nog wel spannend, omdat je jarenlang hebt geleerd dat 16 procent de ondergrens was. Maar met voldoende energie in het rantsoen kun je dat prima opvangen.” Daarom zijn inmiddels ook aardappelen opgenomen in het rantsoen. “En die zijn op dit moment ook nog eens aantrekkelijk geprijsd.” Volgens Teun vraagt deze manier van werken om een andere manier van ondernemen. “Als melkveehouder moet je steeds scherper sturen op details. We voeren nu bijvoorbeeld nog maar één soort krachtvoer, terwijl daar waarschijnlijk nog optimalisatie mogelijk is. Varkenshouders zijn daar al veel langer mee bezig.”
Onderzoek naar nauwkeuriger emissiemeting
Hoewel het meetsysteem goed functioneert, zijn er nog aandachtspunten. Tijdens het melken ontstaat telkens een tijdelijke piek in de berekende ammoniakemissie. Volgens Harm van der Zanden, productmanager Slimme Stal en betrokken bij het meetproject, is dat goed verklaarbaar. “De ammoniakemissie in ligboxenstallen wordt berekend op basis van de CO₂-massa in de stal. Zodra de koeien naar de melkstal gaan, daalt de hoeveelheid CO₂, terwijl de ammoniakconcentratie vrijwel gelijk blijft. Daardoor lijkt het tijdelijk alsof de emissie stijgt.” Hetzelfde verschijnsel doet zich voor bij bedrijven met weidegang. “Wageningen University & Research onderzoekt momenteel hoe hiervoor kan worden gecorrigeerd, zodat melkveehouders niet worden afgerekend op momenten waarop de koeien feitelijk niet in de stal aanwezig zijn.” Volgens Van der Zanden bewijst de pilot vooral dat realtime meten veel meer is dan alleen registreren. “Door continu te meten krijgen ondernemers inzicht in het effect van hun management. Dat maakt het mogelijk om emissies gericht te verlagen én de resultaten objectief aan te tonen.”
Bron: DLV Advies
