Een extra lactatie verlaagt de opfokkosten per kilogram melk en kan de levensproductie van een koe flink verhogen. In de praktijk is dat lastig en verlaten koeien het bedrijf voortijdig. Niet omdat ze ‘op’ zijn, maar omdat vruchtbaarheid, klauwgezondheid, transitieproblemen, melkproductie en vervangingsruimte bepalen of een koe economisch mag blijven. Tijdens de FirstStep Academy van Zinpro in Luxemburg en Duitsland bogen zo’n 70 specialisten uit 21 landen zich over de vraag: wat is nodig om koeien langer gezond en rendabel melk te laten geven?
Een langere levensduur levert voordelen op. Economisch gezien verlaagt iedere extra lactatie de opfokkosten per kilogram melk. Ook duurzaamheid speelt mee: koeien die langer meegaan, vragen minder jongvee-opfok, zorgen voor een lagere uitstoot per kilogram melk en gebruiken grondstoffen efficiënter.
Daarnaast past een koe die zonder grote gezondheidsproblemen meerdere lactaties doormaakt beter binnen de maatschappelijke verwachtingen rond duurzame melkproductie. Levensduur is echter geen los kengetal, maar een samenspel tussen gezondheid, vruchtbaarheid, comfort en management.
Waarom worden onze koeien niet zo oud?
Melkkoeien worden op veel bedrijven niet vroeg afgevoerd omdat ze biologisch ‘op’ zijn, maar omdat ze hun plek in de veestapel economisch moeten blijven verdienen. Waar vroeger vooral vruchtbaarheid bepalend was, spelen nu ook melkproductie, uiergezondheid, kreupelheid, transitieproblemen, het aanbod van vervangende vaarzen en actuele melk- en vleesprijzen mee. Volgens professor Stephen LeBlanc, hoogleraar Population Medicine aan de University of Guelph in Ontario en directeur van het Centre for Dairy Research and Innovation gaat levensduur daarom niet om koeien zo lang mogelijk aanhouden, maar om de optimale productieve levensduur per dier.
Werken aan levensduur begint al ruim voor de eerste lactatie
Die basis wordt al vroeg gelegd. Prof. dr. Geert Opsomer van de Universiteit Gent benadrukte dat voeding, hittestress, droogstandslengte en andere omstandigheden tijdens de dracht invloed hebben op de latere gezondheid, vruchtbaarheid en productie van het kalf. Na de geboorte zijn biest, melkvoorziening en opfok bepalend. Ook dierenarts en onderzoeker Stephan Borchardt van de Universiteit van Berlijn wijst op het belang van meten en sturen in de opfok: goed ontwikkelde vaarzen produceren later meer melk. Groei en gewicht verdienen daarom meer aandacht dan leeftijd alleen.
Kreupelheid heeft vaak grotere invloed dan gedacht
Wanneer gesproken wordt over levensduur, komt één onderwerp steeds terug: klauwgezondheid. Dat ziet ook Huw McConochie, onderzoeker en nutritionist bij Zinpro. “Het wordt onderschat hoeveel invloed kreupelheid heeft op levensduur. Melkveehouders concluderen bijvoorbeeld dat maar vijftien procent van de koeien wordt afgevoerd vanwege klauwproblemen. Maar klauwproblemen geven vaak ook de aanzet tot andere afvoerredenen, zoals lage productie, vruchtbaarheidsproblemen of mastitis. Op veel bedrijven zijn koeien die melk uitliggen ook vaak de kreupele koeien.”
Problemen op het spoor met handige app
Preventie van klauwproblemen is meer dan goed bekappen. Kreupelheid ontstaat meestal door een samenspel van factoren: ligboxcomfort, loopoppervlakken, bezetting, loopafstanden, koeling, voeding, transitiemanagement en de opfok van jonge dieren. Omdat die oorzaken op elkaar inwerken, is een gestructureerde beoordeling nodig. McConochie demonstreert de FirstStep-app van Zinpro, waarmee adviseurs klauwaandoeningen kunnen koppelen aan risicofactoren in de leefomgeving. De app leidt de gebruiker langs onderdelen zoals ligboxen, looppaden, tijdbudget en transitie en vertaalt de bevindingen naar een praktisch rapport met aanbevelingen. Daarmee helpt de app om niet bij de gewonde klauw te blijven hangen, maar te zoeken naar de oorzaak. “Zo wordt klauwgezondheid benaderd als resultaat van het totale management rond de koe”, stelt McConochie.
Het zit hem ook in kleine dingen
Voeding is een bouwsteen voor een gezonde, duurzame koe. Spoorelementen zoals zink, koper en mangaan zijn essentieel voor sterk hoornweefsel, een goed immuunsysteem en vruchtbaarheid. Daarbij maakt de vorm uit. Verschillende studies wijzen uit dat aminozuurchelaten beter beschikbaar zijn voor het dier dan andere organische spoorelementen of traditionele anorganische bronnen, vertelt Marie-Laure Ocaña van Zinpro.
Een goede voeropname in de transitie vermindert het risico op negatieve energiebalans, ketose en andere stofwisselingsstoornissen. Een mengsel van iso-zuren, Zinpro IsoFerm, is een nutriënt dat de gezondheid en het behoud van het lichaamsgewicht rond het afkalven ondersteunt. Dat is volgens Ocaña belangrijk in een periode die sterk bepaalt hoe succesvol de volgende lactatie en het verdere leven van een koe verlopen.
Wat zien we terug in de stal?
In de stal werd duidelijk hoe breed levensduur is: van klauwen en ligboxen tot transitie en jongveegewicht. Dat gebeurde in zes workshops op Markushof, het melkveebedrijf van Henk van Wijk en Hubert Selzter in Losheim, net bij Luxemburg over de grens in Duitsland. Op dit bedrijf met ruim 500 melkkoeien en een gemiddelde jaarproductie van meer dan 15.000 kilogram melk bekeken deskundigen en deelnemers hoe de theorie uitpakt in de stal. Wat zeggen de klauwen? Wat zegt de huisvesting?
Er is op het bedrijf recent een nieuwe transitiestal in gebruik genomen. Wat zou daarin nog verbeterd kunnen worden? Hoe schat je het gewicht van jongvee zonder weegschaal? En hoe vertaal je zo’n beoordeling naar een concreet advies voor de ondernemer? Naast de workshops nam melkveehouder Henk van Wijk de deelnemers in groepen mee over het bedrijf en lichtte zijn keuzes toe. Uit de workshops kwamen ook diverse tips en adviezen, waar de melkveehouder dankbaar gebruik van maakt.
Tekst en beeld: Gerben Hofman
