Wisselvallige zomers zijn ideaal voor een bacterie als E. coli of Klebsiella om een uierontsteking te veroorzaken. Het ene moment is er sprake van vochtig weer, het andere moment is het erg warm. Hittestress ligt dan ook telkens op de loer. Door hittestress is de koe vatbaarder voor uierontstekingen1. Met name coliforme (E. coli en Klebsiella) uierontstekingen worden veel in de zomer gezien. Zowel E. coli als Klebsiella veroorzaakt doorgaans een ernstige mastitis met een (dood)zieke koe tot gevolg. Het nemen van preventieve maatregelen zijn dus erg belangrijk!
E. coli en Klebsiella mastitis
Dat E. coli en Klebsiella heftige uierontstekingen geeft, is bij de meeste veehouders wel bekend. Om de ernst van deze uierontstekingen te verminderen, is vaccinatie mogelijk. Vaccineren tegen mastitis is een preventieve maatregel met, wat betreft E. coli en Klebsiella, een grote invloed op de ernst van de mastitis. Om te begrijpen hoe vaccinatie werkzaam is tegen mastitis, is het van belang om eerst te weten waarom de mastitis bij E. coli of Klebsiella vaak zo heftig is.
De E. coli bacterie komt voor in mest en bevindt zich daardoor overal in de omgeving van de koe. Door besmetting van de uier en speenhuid met E. coli vanuit de omgeving, kan deze bacterie gemakkelijk het slotgat passeren en het uier infecteren. Eenmaal in het uier ontstaat vaak een ernstige ontstekingsreactie. Een hard en gezwollen kwartier, waterige melk en een zieke koe zijn veelal het gevolg. De E. coli bacterie heeft gifstoffen die vrijkomen als de bacterie dood gaat. Deze gifstoffen zorgen voor de hoge koorts, bloedvergiftiging en shockverschijnselen.
Klebsiella is, net als E. coli, een coliforme bacterie. Klebsiella veroorzaakt vaak een nog heftigere mastitis dan E. coli. Koeien met een ernstige Klebsiella mastitis zijn vaak doodziek en komen meestal niet meer terug in productie. De Klebsiella bacterie is berucht vanwege de mogelijkheid om op een bedrijf binnen te komen via besmet zaagsel. Wanneer Klebsiella op een bedrijf voorkomt kan het ook drager koeien geven. Deze drager koeien scheiden Klebsiella vervolgens uit via de melk en de mest waardoor ze andere koeien en de omgeving nog meer kunnen besmetten.
Een infectie is altijd het gevolg van een disbalans tussen infectiedruk en weerstand. Wanneer de weerstand laag is door bijvoorbeeld hittestress en/of de infectiedruk hoog doordat de koeien vies zijn, is de kans groter dat een bacterie het uier infecteert en een heftige uierontsteking veroorzaakt. Om besmetting van het uier door omgevingskiemen als E. coli en Klebsiella te voorkomen is het belangrijk om (zeker in de zomer) extra aandacht te hebben voor de hygiëne van de koeien en de omgeving. Wanneer we daarnaast de eigen weerstand van de koeien verbeteren door te vaccineren tegen mastitis kan het risico op een ernstige mastitis zeer effectief worden verminderd.
Vaccinatie tegen mastitis
Startvac® is een vaccin werkzaam tegen mastitis veroorzaakt door E. coli, Klebsiella, S. aureus en CNS-infecties. Vaccinatie met Startvac® heeft wat betreft coliforme mastitis vooral invloed op de heftigheid van de infectie en maakt geïnfecteerde kwartieren beter behandelbaar waardoor koeien beter weer terug in productie komen. In een groot veldonderzoek* gedaan op 7 Engelse melkveebedrijven (ruim 3000 koeien) werd de werkzaamheid van Startvac® aangetoond. De uitkomst van het onderzoek was dat de E. coli-mastitis 50% minder ernstig was bij gevaccineerde koeien in vergelijking met niet gevaccineerde koeien. Mastitis was hierdoor beter behandelbaar en het afvoerpercentage daalde met 30%. Ook produceerden de gevaccineerde koeien 1-2L meer melk per koe per dag in de eerste 120 dagen. Het positief effect op de melkproductie was zichtbaar bij de gezonde koeien, die geen uierontsteking ontwikkelden.
De ervaringen van Nederlandse melkveehouders zijn soortgelijk. Wanneer bedrijven die last hebben van E. coli mastitis vaccineren met Startvac® zien veehouders minder ernstige mastitis. Koeien krijgen door vaccinatie afweerstoffen tegen E. coli en Klebsiella bacteriën. Hierdoor zijn ze bij een mastitis door E. coli of Klebsiella beter en sneller in staat de bacterie op te ruimen. De productiedaling per koe is hierdoor minder, minder koeien worden 3-speen en ook de afvoer daalt. Wanneer we bedenken dat 66% van de kosten van mastitis wordt veroorzaakt door minder melkproductie en 23% door afvoer2, geeft vaccinatie zeker een positief economisch resultaat!
Om een optimaal effect van vaccineren tegen mastitis mogelijk te maken is het van belang om te weten welke kiemen op uw bedrijf een rol spelen. Neem dus altijd van elke koe met mastitis een steriel melkmonster en laat deze onderzoeken of bewaar deze in de vriezer. Hipra biedt via uw dierenarts een tool aan om met behulp van uw monsters een goed overzicht te krijgen van de mastitiskiemen die op uw bedrijf een rol spelen, de Uddercheck®. Hiermee krijgt u inzicht welke kiemen mastitis veroorzaken en welke kiemen een rol spelen op uw bedrijf.
Meer weten?
Wilt u meer weten over de Uddercheck® en/of de opties van vaccinatie tegen mastitis op uw bedrijf? Neem dan contact op met Hipra via onderstaande button of vraag uw eigen dierenarts naar de mogelijkheden!
* Het hele artikel lezen van het onderzoek? A.J. Bradley et al., 2015. An investigation of the efficacy of a polyvalent mastitis vaccine using different vaccination regimens under field conditions in the United Kingdom, J. Dairy Science, 98:1-15.
- A.Felici2A.M.Lees34G.Giacinti5C.Maresca2U.Bernabucci1J.B.Gaughan3A.Nardone1N.Lacetera1; Heat load increases the risk of clinical mastitis in dairy cattle; jds.2019-17748
- S. Costello; Consultants Guide to Economics of Mastitis; Collegue of Agricultural Sciences Cooperative Extension, 2004
