Tijdens de warme zomerdagen ligt mastitis op de loer. De meeste veehouders zijn er helaas wel mee bekend, koeien met ernstige E. coli, S. uberis of Klebsiella mastitis. Deze soorten komen juist vaker voor in warme periodes. Extra vervelend omdat ze vaak een ernstige uierontsteking geven met een (dood)zieke koe en flinke productiedaling tot gevolg. Wat kunt u nu doen om dit te voorkomen? En welke maatregelen zijn hierin nou het meest effectief?
Wat veroorzaakt “zomer” mastitis?
Om te weten welke maatregelen het meest effectief zijn is het van belang om eerst te weten welke bacterie de uierontsteking heeft veroorzaakt. Preventieve maatregelen voor de ene kiem zijn namelijk verschillend van die voor de andere kiem. Om de veroorzakende bacterie te achterhalen is het nemen van een melkmonster en het laten doen van bacteriologisch onderzoek daarom cruciaal. In de zomermaanden zien we over het algemeen een toename van de zogenaamde omgevingsgebonden kiemen als E. coli, Klebsiella en Streptococcus uberis. Deze bacteriën besmetten het uier voornamelijk vanuit de omgeving en geven zo een uierontsteking. Klebsiella is berucht om de zeer heftige mastitis met een doodzieke koe tot gevolg. De bron van Klebsiella kan besmet zaagsel zijn maar koeien die Klebsiella bij zich dragen kunnen de bacterie ook uitscheiden in de mest en zo schone boxen, het voer of zelfs water besmetten. E. coli is een bacterie die zich huisvest in mest. Besmetting van het uier is dan ook altijd vanuit de omgeving. Streptococcus uberis voelt zich ook erg goed thuis in mest en in stro en wordt tijdens het weideseizoen zelfs meer terug gevonden in de mest van koeien. Deze bacterie geeft meestal een mildere mastitis dan E. coli en Klebsiella maar is erg frustrerend omdat deze vaak terug keert.
Wat kan ik doen om “zomer”mastitis te voorkomen?
Het inzetten van mastitisvaccinatie ter verbetering van de weerstand, in combinatie met een goede hygiëne is een zeer effectieve maatregel om “zomer”mastitis te voorkomen. Omdat de 3 bovengenoemde bacteriën voornamelijk een besmetting veroorzaken vanuit de omgeving wordt het aantal uierinfecties bepaald door de hygiëne op het bedrijf in combinatie met het melkproces. Vaccinatie heeft vooral invloed op de heftigheid van de infectie (daling van 50%) en maakt geïnfecteerde kwartieren beter behandelbaar. Om het daadwerkelijke aantal uierinfecties door deze omgevingsgebonden kiemen te verminderen zijn daarnaast de volgende hygiëne aandachtspunten van groot belang:
- Besteed extra aandacht aan de hygiëne van de boxen. Maak deze een keer extra schoon (minimaal 3 x) per dag en strooi gedurende de risicoperiodes (bij warm en vochtig weer) geschikte ontsmettende producten in de ligboxen.
- Hebben de koeien weidegang? Probeer dan te voorkomen dat ze massaal op eenzelfde (vieze) plek onder de bomen gaan liggen.
- Vergeet het schoon houden van de looppaden niet! Vieze klauwen zijn een risico voor mastitis omdat koeien met de klauwen tegen de spenen aan liggen. Maak de roosters dus een keer extra schoon en zorg bij weidegang voor een schone uitloop.
- Scheer de staarten en de uiers een keer extra zodat deze gemakkelijker schoon blijven. Beoordeel de hygiëne van de koeien van score 1 (schoon) tot score 4 (vies). Op onderstaande afbeelding ziet u rechts een koe met een score 4 voor uierhygiëne. Niet meer dan 10% van uw koeien mag deze score hebben.
- Houd de mest goed! Wanneer de koeien te dun op de mest zijn is het namelijk ook met alle voorgaande maatregelen lastig om ze goed schoon te houden. Probeer de mest dus consistent te houden door indien nodig extra structuur en buffer bij te voeren.
- Voorkom hitte stress. Zorg voor extra ventilatie, voer minimaal 2x daags of koel het dak met water als de koeien op stal staan. Overweeg siësta-beweiding als de koeien naar buiten gaan en zorg ook op de wei voor voldoende vers water.
- Dippen! Omdat infectie vaak optreedt tijdens het melken kan het ontsmetten van de spenen vóór het melken erg effectief zijn. Dip de spenen ná het melken met een passend dipmiddel. Voor sommige bedrijven kan het gebruik van een barrière middel nuttig zijn, overleg hiervoor met uw veearts.
- Vergeet uw droge en verse koeien niet! De helft van de uierontstekingen in de eerste 100 dagen van lactatie zijn in de droogstand ontstaan. Zorg dus ook bij uw droge en net afgekalfde koeien voor een schoon en droog ligbed en een optimale voer- en wateropname.??
Afbeelding 1: Links een koe met goede uierhygiëne (score 1), rechts een koe met score 4.
En wat als die koe dan toch mastitis heeft?
Neem een melkmonster en vries dit in voor (eventueel) later onderzoek. Beoordeel de ernst van de mastitis en behandel de koe volgens uw bedrijfsbehandelplan. Bij een zieke koe is veel vocht van groot belang, zorg voor een gemakkelijke wateropname door het aanbieden van water uit een emmer en/of geef extra vocht door de koe (te laten) drenchen. Dien tevens altijd een pijnstiller/ ontstekingsremmer toe, dit geeft een betere genezing.
Meer lezen over Klebsiella mastitis?: “Klebsiella, waar hebben we het over?”
Meer lezen over Streptococcus uberis mastitis?: “Terugkerende mastitis – een frusterend probleem”.
