Er is geen noodzaak om nieuwe regels op te stellen voor kleinere stalcompartimenten vanuit het oogpunt van brandpreventie. Want kleinere stalcompartimenten leiden niet automatisch tot minder dierlijke slachtoffers. Dat is één van de conclusies van een impactanalyse.
Antea Group deed onderzoek naar de gevolgen van het verkleinen van de maximale oppervlakte van een stalcompartiment. Opdrachtgevers voor het onderzoek waren het ministerie van LVVN en de VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten). Minister Wiersma heeft het rapport aan de Tweede Kamer gepresenteerd. Wiersma presenteerde ook een tweede rapport: ‘Basis voor brandveiligheid voor veestallen’, van Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV). Dit is een denkraam waarmee veehouders de brandveiligheid van hun stallen kunnen beoordelen.
Stalbranden: toen, nu en straks
In 2024 kwamen tijdens 43 stalbranden ruim 62.000 dieren om, 25.000 meer dan in 2023 en 66.000 minder dan in 2022. Sinds 2018 worden gegevens rondom stalbranden bijgehouden in de Risicomonitor Stalbranden van het Verbond van Verzekeraars. Uit de risicomonitor blijkt dat falende elektra en werkzaamheden de meest voorkomende oorzaken zijn. Bij bijna de helft van branden is de oorzaak niet meer te achterhalen, omdat de stal te beschadigd is.
Rapport zet vraagtekens bij verkleining
Op basis van de impactanalyse ziet Antea Group geen noodzaak om de huidige, maximale grootte van 2.500 m² voor stalcompartimenten te verlagen. Brandpreventie in stallen is complex; enkel verlaging van de maximale grootte doet daar geen recht aan, stellen de onderzoekers. Antea Group onderbouwt hun conclusie met vijf argumenten:
- Ten eerste zorgen kleinere stallen niet automatisch voor minder dierlijke slachtoffers bij een brand. Factoren als rookontwikkeling en uitval van technische installaties spelen ook een rol bij brand.
- Daarnaast kan een lagere grenswaarde ervoor zorgen dat veehouders andere regels gaan toepassen, zoals gelijkwaardige oplossingen uit de Omgevingswet of NEN-normen. Deze maken grotere brandcompartimenten mogelijk met extra veiligheidsmaatregelen. Het risico blijft dan ongeveer gelijk.
- Ten derde zijn bij kleinere stalcompartimenten meer technische en bouwkundige maatregelen nodig, zoals brandwerende wanden. In stallen werken brandwerende wanden en brandwerende systemen bij bijvoorbeeld transportbanden, leidingen en ventilatiekanalen vaak minder goed door stof, vocht en zuren. Ze slijten snel en zijn minder betrouwbaar bij brand.
- Ten vierde hebben brandwerende voorzieningen een grote kans op storingen tijdens normaal gebruik. Onbedoelde activatie, zoals het sluiten van ventilatiekleppen, kan leiden tot verstikking van dieren. Ontwerpers en veehouders kennen hier voorbeelden van en zien dit als een zorg. Daarnaast leiden de brandwerende voorzieningen tot belemmeringen in de dagelijkse bedrijfsvoering: zichtlijnen worden minder, looplijnen worden langer.
- Tot slot heeft een lagere grens voor de compartimentgrootte financiële gevolgen voor veehouders, want extra compartimenteringswanden en installaties verhogen de bouwkosten substantieel.
Brandveiligheid vraagt brede benadering
De oplossing ligt volgens Antea Group in het versterken van de integrale benadering van brandveiligheid: bewustzijn van risico’s, brandpreventie en schadebeperking. Hiervoor staan in het rapport verschillende aanbevelingen, zoals investeren in innovatieve detectie- en alarmsystemen. Hiermee worden branden eerder opgemerkt en kan sneller worden ingegrepen. Ook zou er in wetgeving meer ruimte moeten komen voor grotere fysieke afstanden tussen brandcompartimenten. Dit verkleint de kans op brandoverslag en maakt evacuatie en brandbestrijding makkelijker.
Een andere aanbeveling is het verplichten van periodieke keuringen en goed onderhoud van elektrische installaties, brandwerende voorzieningen en vluchtwegen. Op dit moment loopt er een onderzoek naar de impact voor veehouders van een verplichte elektrakeuring.
Hulpmiddel beoordelen brandveiligheid
Het tweede rapport dat Wiersma aan de Tweede Kamer aanbiedt, is een denkraam, waarmee veehouders de brandveiligheid van hun stal kunnen beoordelen. Minister Wiersma schrijft aan de Tweede Kamer: “Dit document biedt concrete handvatten voor een integrale beoordeling van de brandveiligheid van stallen. Het is bedoeld als hulpmiddel om de brandveiligheid in een stal inzichtelijk te maken, te begrijpen en te kunnen verbeteren, zonder daarbij een norm te stellen.”
Wat doet de sector?
Voor kalver-, pluimvee- en varkenshouders die aan een kwaliteitssysteem meedoen is een elektrakeuring verplicht. Dat betekent dat elektrische installaties minimaal eens per vijf jaar moeten worden gekeurd.
In de nieuwe voorschriften van Holland Varken Quality, geldig per 1 februari, is een nieuwe eis toegevoegd. Stallen met een capaciteit van meer dan 2.500 vleesvarkens of meer dan 500 zeugen geldt een verplichte keuring eens per drie jaar. Herstelwerkzaamheden moeten volgens het keuringsrapport uitgevoerd worden.
LTO Nederland werkt samen met POV (Producentenorganisatie Varkenshouderij), Dierenbescherming, Verbond van Verzekeraars, Brandweer Nederland en overheid om brandveiligheid te vergroten. Met als doel minder dierlijke slachtoffers.
De Kamerbrief van minister Wiersma komt nadat de landbouwcommissie in de Tweede Kamer het onderwerp controversieel heeft verklaard. Dat betekent dat de behandeling van dit onderwerp wordt doorgeschoven naar het volgende kabinet. Beide onderzoeken waren echter al opgestart voordat dit besluit werd genomen.
