Bij problemen met uiergezondheid wordt vaak snel gezocht naar een nieuw middel, een andere tepelvoering of andere instellingen. Maar volgens melkwinningsspecialist Johan Grolleman ontbreekt vaak een goede analyse. “Kijk eerst wat er werkelijk gebeurt bij de koe, de speen en de robot. Koop niet meteen een oplossing, maar zoek eerst waar het probleem zit”, is zijn advies.
Grolleman hield op 2 juni in het Gelderse Voorst een inleiding over robotmelken tijdens de HIPRA University voor dierenartsen. Daarin liet hij zien dat problemen met robotmelken vaak niet door één oorzaak ontstaan, maar door een combinatie van hygiëne, instellingen, melkafgifte, speenbelasting of stalmanagement. Volgens hem begint de zoektocht daarom niet bij het vervangen van onderdelen, maar bij goed waarnemen. Wat gebeurt er tijdens één volledige melkbeurt? Pas wanneer de basis klopt, heeft het zin om verder te zoeken.
Begin bij wat de robot daadwerkelijk doet
Hygiene is heel belangrijk bij robotmelken. De robotarm, aansluitbekers, borstels en leidingen komen dagelijks met veel koeien in contact. Juist daarom is reiniging cruciaal. Grolleman benadrukte dat de robotarm dichter bij het slotgat komt dan veel veehouders soms beseffen. Vuil op de arm of rond de aansluitunit kan daardoor gemakkelijk een rol spelen bij besmetting.
Dat geldt ook voor de borstels en het ontsmettingssysteem. Op bedrijven met problemen blijken volgens hem regelmatig basiszaken niet op orde: een leeg vat met ontsmettingsmiddel, vervuilde borstels, verstopte gaatjes, te weinig spray of onderdelen die wel aanwezig zijn, maar niet goed functioneren. Het lijken kleine dingen, maar ze kunnen grote gevolgen hebben voor de uiergezondheid. “Dagelijkse controle is geen luxe, maar onderdeel van goed robotmelken”, aldus Grolleman.
Kijk niet alleen op het scherm
Volgens Grolleman is een dagelijkse ronde rond de robot noodzakelijk. Daarbij gaat het niet alleen om cijfers op het scherm, maar ook om fysiek kijken naar de werking van de installatie en de hygiëne. Zijn advies: volg dagelijks een melkbeurt van begin tot eind. Alleen dan is goed te zien of de robot schoon voorbehandelt, vlot aansluit, de koe rustig melkt en op het juiste moment afneemt.
Voorbehandeling bepaalt hoe de koe melkt
Een goede melkafgifte begint vóór het aansluiten. Wanneer een koe de melk niet goed laat schieten, ontstaat een ongunstig melkstroomprofiel. De koe is dan wel aangesloten op de robot, maar de melkafgifte komt traag op gang. Dat kost capaciteit en kan de speen onnodig belasten.
Grolleman wees erop dat een goede voorbehandeling tijd en intensiteit vraagt. Het gaat niet alleen om schoonmaken, maar ook om stimuleren. Hoe beter de koe de melk laat schieten, hoe korter en gelijkmatiger de melkfase kan verlopen.
Hij liet een praktijkvoorbeeld zien waarin een langere en betere voorbehandeling leidde tot een hogere gemiddelde melksnelheid, een kortere melktijd en meer vrije robottijd. “Het lijkt tegenstrijdig: langer voorbehandelen en toch tijd winnen. Maar wanneer de melk sneller en regelmatiger komt, verdient de robot die tijd later terug.”
Laat het melkstel niet hangen voor de laatste druppel
Veel melkveehouders zijn opgegroeid met het idee dat een koe volledig leeg moet worden gemolken. Daardoor staan afnamegrenzen op sommige bedrijven nog laag ingesteld. Volgens Grolleman kan dat nadelig zijn, zeker bij moderne koeien met hoge melksnelheden. Een hogere afnamegrens klinkt voor sommige veehouders spannend, maar kan juist helpen om speenbelasting te verminderen en capaciteit te winnen.
Grolleman benadrukte dat dit geen pleidooi is om de afnamegrens zomaar te verhogen. “De instelling moet passen bij de koeien, de melksnelheid, de speenconditie en het systeem. Oude waarden passen niet altijd meer bij de huidige productie en melkbaarheid.”
Kies tepelvoering die bij de koeien past
Ook de tepelvoering verdient volgens Grolleman aandacht in de analyse. Een passende tepelvoering ondersteunt een rustige melkbeurt en een goede speenconditie. Een minder goed passende tepelvoering kan juist leiden tot minder goed uitmelken, meer luchtzuigen, extra speenbelasting of slechtere aansluiting.
Hij raadt aan om bij het kiezen van een tepelvoering goed te kijken naar wat bij de eigen veestapel past. Speenmaat, melkbaarheid, melkmachine-instelling en speenconditie bepalen mede de keuze. Vooral bij jonge koeien is het belangrijk om te kijken welke voering past bij de spenen waarmee het bedrijf de toekomst in wil.
Grolleman raadt hij af om een tepelvoering te kiezen omdat die op een ander bedrijf goed werkt. “Spenen verschillen per bedrijf en per koppel. Wat op het ene bedrijf goed past, kan bij een andere veestapel juist problemen geven.”
Vergeet de stal na het melken niet
Wie alleen naar de robot kijkt, mist volgens Grolleman een deel van het probleem. Ook wat er ná het melken gebeurt, bepaalt mede de uiergezondheid.
Bij een traditionele melkstal komen koeien na het melken vaak terug in een stal die net is schoongemaakt en ingestrooid. Bij robotmelken worden koeien de hele dag door gemolken. Daardoor kan een koe met open slotgaten op elk moment in een ligbox gaan liggen. Boxhygiëne is bij robotbedrijven daarom extra belangrijk.
Vaker door de stal lopen, boxen droog en schoon houden en periodiek het boxmateriaal aanpakken horen volgens Grolleman bij het systeem. Niet omdat robotmelken vuiler is, maar omdat het melkritme anders is. “Een schone robot heeft weinig zin wanneer koeien daarna in natte of vervuilde boxen gaan liggen”, besluit hij.
Tekst: Gerben Hofman
Beeld: Beeldarchief Prosu B.V.
