De energietransitie vraagt om een forse uitbreiding van het Nederlandse elektriciteitsnet. Nieuwe hoogspanningsverbindingen worden gepland, vaak over agrarische gronden. Voor agrariërs en grondeigenaren betekent dit dat zij te maken kunnen krijgen met begrippen als zakelijk recht, gedoogplicht en schadeloosstelling.
Het elektriciteitsnet moet de komende jaren minstens verdubbelen. Netbeheerder TenneT investeert hiervoor miljarden euro’s per jaar. Dit leidt tot de aanleg van nieuwe hoogspanningslijnen, zowel boven- als ondergronds, op locaties waar voorheen weinig energie-infrastructuur aanwezig was. Ook bedrijven die tot nu toe geen hoogspanningsvoorzieningen in de buurt hadden, kunnen hiermee worden geconfronteerd.
Consequenties voor de grondeigenaar
In de praktijk blijken veel agrariërs hier onvoldoende op voorbereid. Nieuwe 110 kV- en 150 kV-verbindingen worden vaak ondergronds aangelegd. Dit brengt ingrijpende graafwerkzaamheden met zich mee, waarbij bodemstructuur en drainage kunnen worden aangetast. Daarnaast ontstaan blijvende gebruiksbeperkingen op de strook waar de leiding ligt, zoals beperkingen voor bebouwing en landbouwkundige werkzaamheden.
Bij 380 kV-verbindingen zijn bovengrondse tracés meestal onvermijdelijk. Dit betekent de realisatie van hoogspanningsmasten die soms meer dan vijftig meter hoog zijn, vaak midden op een perceel. Vanwege de kabels geldt een beperkte doorrijhoogte van circa zes tot zeven meter, wat nadelige gevolgen kan hebben voor landbouwmechanisatie en voor het gebruik van GPS-gestuurde systemen, gewasbescherming en beregening.
Lastig tegen te houden
Het aanlegproces start doorgaans met een eerste contactmoment, waarbij de netbeheerder de plannen toelicht en toestemming vraagt voor onderzoek op uw grond. Weigert een eigenaar medewerking, dan kan dit via de rechter worden afgedwongen. Na de verkenningsfase kiest het bevoegd gezag een voorkeurstracé. In die fase kunt u een zienswijze indienen en later eventueel bezwaar of beroep instellen. In de praktijk is het echter vaak lastig om het project nog te stoppen.
Zodra het tracé definitief is vastgesteld, ontvangt u een voorstel voor een zakelijk recht overeenkomst (ZRO). Hierin staan de exacte ligging van het tracé, de gebruiksbeperkingen en de financiële vergoedingen. Deze bestaan meestal uit een zakelijkrecht-vergoeding, een meewerkvergoeding en soms een efficiencypremie bij tijdige ondertekening. Ook gewasschade wordt vergoed, doorgaans op basis van de jaarlijks vastgestelde tarieven van LTO en het Platform Leg- en Ligrechten.
Directe én indirecte schade
Belangrijk is dat u als grondeigenaar recht heeft op volledige schadeloosstelling: u mag er financieel niet op achteruitgaan. Dit omvat niet alleen directe schade, maar vaak ook waardevermindering van de grond en mogelijke toekomstschade, bijvoorbeeld wanneer geplande bebouwing later niet mogelijk blijkt door de aanwezigheid van een leiding. Over deze punten ontstaat in de praktijk regelmatig discussie.
Netbeheerders moeten eerst redelijke pogingen doen om er in onderling overleg uit te komen. Pas wanneer onderhandelingen mislukken, kan een gedoogplicht worden opgelegd. Het is daarom verstandig om tijdig deskundige hulp in te schakelen, bijvoorbeeld van een rentmeester. De kosten hiervan behoren door de netbeheerder te worden vergoed.
Het kan ingewikkeld zijn
De uitbreiding van het elektriciteitsnet is onvermijdelijk en raakt veel agrarische ondernemers. Het juridische kader biedt bescherming, maar is complex. Goede voorbereiding, deskundige begeleiding en waar mogelijk gezamenlijke onderhandelingen helpen om risico’s te beperken en kansen te benutten.
Paul (rechts) en Joost Bakker zijn eigenaren van LandEigenaar.nl, het platform dat de agrarische grondmarkt inzichtelijk maakt. In hun bijdragen duiden zij ontwikkelingen op het gebied van de grondmarkt, pacht en regelgeving.
Tekst: Paul en Joost Bakker
Beeld: Pixabay en LandEigenaar.nl
