Rekenen en werken met drijfmest is voor de meeste melkveehouders routinewerk. Maar door de toenemende mogelijkheden van mestverwaarding en de erkenning van RENURE als kunstmestvervanger ontstaan nieuwe meststromen en nieuwe mogelijkheden om gewassen gerichter te bemesten. Dit maakt het bemestingsplan echter een stuk ingewikkelder. Tijdens de demomiddag Precisiebemesting op 26 augustus in Ruurlo vertelde innovatiemanager ruwvoerteelt Ronald van Hal van ForFarmers hoe je hier op een slimme manier mee om kunt gaan.
Melkveehouders zijn gewend aan drijfmest. Maar nu we de mest meer ‘uit elkaar trekken’, verandert er veel. Door drijfmest te scheiden en verder te verwerken ontstaan verschillende producten, elk met hun eigen gehaltes aan stikstof, fosfaat, kali, zwavel en organische stof. “De gebruiksnormen zijn krap en we willen elke kilo stikstof en elk mineraal benutten voor maximale gewasproductie. Tegelijk wordt het palet aan beschikbare meststoffen breder. Dat vraagt om slim rekenwerk”, vertelt Van Hal.
Van één mestsoort naar meerdere producten
Aan de hand van een voorbeeldbedrijf schetst de innovatiemanager welke mestsoorten er na mestverwaarding kunnen ontstaan en wat je er het beste mee kunt doen. Op het voorbeeldbedrijf is jaarlijks in totaal 4.600 kubieke meter drijfmest beschikbaar voor gebruik op het land. Dit is naast de vaste mest en de mest die door de koeien zelf in de wei wordt achtergelaten. Van de drijfmest wordt 850 kubieke meter gebruikt als gewone drijfmest. De rest gaat door de scheider, waardoor 3.000 kuub dunne fractie en 750 kuub dikke fractie ontstaat.
Waar past de dikke fractie het best?
Omdat het bedrijf mest moet afvoeren, wordt het grootste deel van de dikke fractie, 580 kuub, afgevoerd. De 170 kuub die overblijft, past volgens Van Hal goed op maïsland. “De dikke fractie bevat relatief veel organische stof, organisch gebonden stikstof en fosfaat. Omdat de stikstof eerst moet mineraliseren, werkt die langzaam. Maïsland heeft bovendien vaak baat bij extra organische stof. Door de dikke fractie daar gericht toe te passen, kan de organische-stofbalans verbeteren”, legt hij uit.
Ook op grasland, in het bijzonder op percelen met een lage fosfaattoestand, kan deze meststof met een hoog fosfaatgehalte een rol spelen.
Dunne fractie opwaarderen tot RENURE
Dan blijft 3.000 kubieke meter dunne fractie over. Deze wordt op het bedrijf door middel van strippen en scrubben omgezet in 75 kuub spuiwater, een RENURE-meststof. Het effluent, oftewel de kalirijke dunne fractie waaruit de ammoniumstikstof is ‘gestript’, kan worden ingezet als vervanger van kali-kunstmest. Naast spuiwater kan ook mineraalconcentraat worden gemaakt. “Mineraalconcentraat is, zoals de naam al zegt, een mineraalrijke RENURE-meststof met stikstof en kalium. De stikstof is direct beschikbaar voor het gewas en werkt daardoor veel sneller dan de organisch gebonden stikstof uit de dikke fractie”, zegt Van Hal.
Door de snelle stikstofwerking van RENURE-meststoffen kunnen deze producten in het voorjaar goed passen op grasland. Van Hal noemt in dit verband ook de lokaal geproduceerde Groene Weide-meststof, die naast stikstof en kali ook zwavel bevat. “Zo’n product kan in het voorjaar meerdere behoeften van het gras in één werkgang invullen.”
RENURE-meststoffen moeten emissiearm worden aangewend. Hiervoor zijn verschillende machines beschikbaar, waarvan Slootsmid er later op de middag een demonstreerde.
Let bij spuiwater goed op zwavel
Spuiwater kan een hoge concentratie minerale stikstof bevatten. Wanneer bij het productieproces zwavelzuur wordt gebruikt, bevat het product ook veel zwavel. Dat is goed voor het gras, maar Van Hal noemt wel een belangrijk aandachtspunt. Een veehouder die in het voorjaar ongeveer duizend liter spuiwater per hectare toedient, geeft volgens zijn rekenvoorbeeld veel meer zwavel dan het gras nodig heeft. Dat kan een negatieve invloed hebben op de opname van andere nutriënten.
Daarom adviseert hij bij zwavelhoudend spuiwater eerder te denken aan maximaal circa 500 liter per hectare, bij voorkeur verdeeld over de eerste en tweede snede, waarbij moet worden bedacht dat de mechanisatie hier niet altijd op is ingericht. De resterende stikstofbehoefte kan dan met een andere meststof worden ingevuld.
Op grasklaver kan een beperkte hoeveelheid spuiwater interessant zijn. Daarmee kan de zwavelbehoefte worden ingevuld zonder tegelijkertijd grote hoeveelheden stikstof toe te dienen. Zo blijft de klaver zelf stikstof binden en kan kunstmest worden uitgespaard of elders op het bedrijf worden ingezet. Bij gras-klaver kan worden gedacht aan 25 kuub drijfmest voor de eerste snede, aangevuld met 500 liter spuiwater. Voor de tweede snede volstaat dan 15 kuub drijfmest.
Wanneer voor de productie van spuiwater salpeterzuur wordt gebruikt in plaats van zwavelzuur, ontstaat spuiwater zonder zwavel. Dit product lijkt qua werking meer op vloeibaar ammoniumnitraat, oftewel vloeibare KAS, maar dan met 15 procent stikstof. “Dit kan goed passen in de tweede helft van het groeiseizoen, wanneer de zwavelbehoefte kleiner is.”
Kalirijk mestwater kan kunstmest vervangen
Na verdere verwerking van de dunne fractie kan ook kalirijk mestwater of effluent overblijven. Dit bevat relatief weinig direct beschikbare stikstof, maar wel veel kali.
“Dat maakt deze meststof interessant voor gras en maïs. Vooral op maïsland waar weinig of geen drijfmest wordt gegeven, kan een kalitekort ontstaan. Dat is bijvoorbeeld mogelijk bij maïs na gescheurd grasland, waar door de nalevering van stikstof uit de graszode soms nauwelijks drijfmest nodig is”, legt Van Hal uit.
Volgens zijn voorbeeld kan zo’n perceel ongeveer 70 kilo kali tekortkomen. Dat kan worden aangevuld met circa 13 kuub kalirijk mestwater. Daarmee kan de aankoop van ongeveer honderd kilogram Kali 60 worden uitgespaard. Dit kan, afhankelijk van de prijs, 40 tot 45 euro per hectare aan bemestingskosten schelen.
Bemest ieder perceel anders
De combinatie van verschillende meststromen en percelen met verschillende nutriëntenbehoeften zorgt ervoor dat op één bedrijf al snel vijf of zes verschillende bemestingsstrategieën moeten worden gehanteerd. Het eenvoudige bemestingsplan met alleen drijfmest en kunstmest maakt daarmee plaats voor een veel uitgebreidere puzzel. “Vroeger kon je het bemestingsplan bij wijze van spreken op de achterkant van een sigarendoos maken. Nu heb je een wel heel grote sigarendoos nodig en dan past het nog niet”, stelt Van Hal.
Vooraf rekenen wordt steeds belangrijker, maar dus ook steeds complexer. ForFarmers heeft daarom een programma in gebruik genomen waarin onder meer opbrengstdoelen, gewasbehoefte, gebruiksruimte, mestproductie en mestafvoer worden gecombineerd. Dit programma heet OptiPlant. Het helpt de veehouder met bedrijfsspecifiek bemestingsadvies en de optimale plaatsing van dierlijke mest, RENURE en kunstmest.
Zo kan worden doorgerekend hoeveel drijfmest, RENURE en kunstmest naar ieder gewas moeten gaan. Ook alternatieven in het bouwplan kunnen worden bekeken. Een groter aandeel grasklaver kan bijvoorbeeld de stikstofbehoefte verminderen, waardoor stikstofruimte vrijkomt voor andere percelen.
Ook helpt het programma bij de planning van de mestafvoer. Wat is beter? Vroeg in het jaar veel mest afvoeren omdat dat goedkoper is? Of in het voorjaar alle drijfmest zelf gebruiken voor een optimale bemesting van de eigen gewassen? “Een goed bemestingsplan koppelt daarom gewasbehoefte, mestverwerking én mestafvoer aan elkaar”, stelt Van Hal.
Analyse van iedere meststroom wordt belangrijker
Gericht bemesten lukt alleen als bekend is wat er daadwerkelijk in iedere meststof zit. Van Hal waarschuwt daarom voor het werken met alleen vaste kengetallen. Drijfmest kan bijvoorbeeld minder stikstof bevatten dan de veelgebruikte vuistregel doet vermoeden. Ook bij spuiwater kan het stikstofgehalte aanzienlijk verschillen. Zijn advies is daarom om representatieve monsters te nemen en de verschillende mestfracties apart te laten analyseren. Dat geldt voor drijfmest, maar zeker ook voor producten zoals spuiwater en andere RENURE-meststoffen. “Een bemestingsplan maken wordt ingewikkelder. Maar je kunt alleen goed rekenen als je weet wat er in je meststoffen zit. Het begint dus bij een goede analyse”, besluit Van Hal.
Innovatiemanager ruwvoerteelt Ronald van Hal van ForFarmers.
Tekst en beeld: Gerben Hofman
