Bij de teelt van maïs op gescheurd grasland is het risico op stikstofverlies groter dan bij maïs die voor het tweede of derde jaar op hetzelfde perceel wordt geteeld. Dat blijkt uit metingen op Agro-innovatiecentrum De Marke, dat deelneemt aan Koeien & Kansen. Ondanks aangepast management blijft er op scheurgrond gemiddeld meer stikstof achter in de bodem. Goed management is daarom noodzakelijk om de vrijkomende stikstof optimaal te benutten en het risico op uitspoeling te beperken.
Wanneer grasland wordt omgezet naar bouwland, komt stikstof vrij uit de ondergewerkte graszode. Het volggewas kan deze stikstof niet altijd volledig opnemen. Hierdoor blijft een deel achter in de bodem en ontstaat het risico dat het nitraatgehalte in het grond- en oppervlaktewater stijgt.
Voor melkveehouders betekent dit dat waardevolle stikstof verloren kan gaan uit het teeltsysteem. Deze stikstof moet worden gecompenseerd met kunstmest, terwijl daarvoor binnen de huidige gebruiksnormen maar beperkt ruimte is.
Stikstofmineralisatie na scheuren van grasland
Op De Marke wordt gewerkt met een vruchtwisseling van drie jaar grasland, gevolgd door drie jaar bouwland. In het eerste jaar na het scheuren van grasland wordt altijd maïs geteeld.
Tijdens de graslandperiode wordt veel stikstof vastgelegd in de graszode. Zodra deze wordt vernietigd, komt de mineralisatie op gang. Dit proces verloopt geleidelijk, waarbij de piek tussen vijf en tien weken na het vernietigen van de graszode ligt.
Om de vrijkomende stikstof zo goed mogelijk te benutten, is het belangrijk om de graszode enkele weken vóór het zaaien van de maïs te vernietigen. Hierdoor komt de meeste stikstof vrij op het moment dat de maïs deze het hardst nodig heeft.
Tegelijkertijd wordt voorkomen dat aan het einde van het groeiseizoen nog veel stikstof vrijkomt, wanneer de maïs geen stikstof meer opneemt. Volgens de ervaringen op De Marke betekent dit dat de graszode al in maart moet worden vernietigd, mits de bodemomstandigheden daarvoor geschikt zijn.
Meer stikstofresidu op scheurgrond
Sinds 2023 wordt op De Marke na de maïsoogst het stikstofresidu in de bovenste 90 centimeter van de bodem gemeten. Hiervoor worden met een mechanische boor op meerdere plekken in het perceel grondmonsters genomen.
In deze monsters wordt de hoeveelheid nitraatstikstof en ammoniumstikstof bepaald en omgerekend naar kilogram stikstof per hectare. Samen vormen deze het stikstofresidu (NR), oftewel de hoeveelheid minerale stikstof (Nmin) die na de teelt in de bodem achterblijft en gemakkelijk kan uitspoelen.
Het stikstofresidu geeft aan hoeveel stikstof niet door het gewas is benut. Daarbij gaat het zowel om stikstof uit meststoffen als om stikstof die door mineralisatie is vrijgekomen.
Uit de metingen van 2023 tot en met 2026 blijkt dat het stikstofresidu op gescheurd grasland in vrijwel alle jaren hoger ligt dan op percelen waar voor het tweede of derde jaar maïs wordt geteeld. Alleen in 2024 was dit niet het geval.
Gemiddeld werd op scheurgrond 54 kilogram Nmin per hectare gemeten. Op percelen met tweede- en derdejaars maïs was dit gemiddeld 42 kilogram per hectare.
In 2024 en 2025 lag het stikstofresidu duidelijk lager dan in 2023 en 2026. Opvallend is het hoge residu in het droge jaar 2026. In dat jaar waren de gewasopbrengst en daarmee de stikstofonttrekking door de maïs het laagst van de vier meetjaren.
Drie maatregelen om stikstofverlies te beperken
Op De Marke worden drie managementmaatregelen toegepast om het verlies van stikstof na het scheuren van grasland zoveel mogelijk te voorkomen.
De eerste maatregel is het tijdig mechanisch vernietigen van de graszode. Wanneer de bodemomstandigheden dit toelaten, gebeurt dit rond half maart. Op deze manier kan de mineralisatie beter worden afgestemd op de stikstofbehoefte van de maïs.
Daarnaast wordt op scheurgrond geen dierlijke mest toegediend. De maïs krijgt wel 20 kilogram stikstof per hectare via kunstmest in de rij, aangevuld met een kaliumbemesting. Kalium is belangrijk voor de maïsteelt en moet worden aangevuld wanneer er via dierlijke mest geen kalium wordt toegediend.
De derde maatregel is het onderzaaien van een vanggewas. Een ondergezaaid vanggewas heeft een voorsprong op een vanggewas dat pas na de maïsoogst wordt ingezaaid. Hierdoor kan het eerder beginnen met het opnemen van de resterende stikstof in de bodem, zonder een concurrent van de maïs te worden. Vooral Italiaans raaigras beschikt over deze eigenschappen.
Goed management noodzakelijk voor stikstofbenutting
De resultaten en ervaringen van Agro-innovatiecentrum De Marke laten zien dat goed management op gescheurd grasland noodzakelijk is om stikstofverlies te voorkomen.
Ondanks de toegepaste maatregelen blijft er gemiddeld meer minerale stikstof achter dan bij tweede- en derdejaars maïs. Volgens Koeien & Kansen is het daarom belangrijk dat alle drie de managementmaatregelen goed worden uitgevoerd. Wanneer één van deze maatregelen onvoldoende wordt toegepast, zal veel stikstof verloren gaan.
Bij de huidige gebruiksnormen is het noodzakelijk om iedere kilogram stikstof zo goed mogelijk te benutten. Daarbij gaat het niet alleen om stikstof uit bemesting, maar ook om de stikstof die vrijkomt door mineralisatie van de graszode.
Bron: Koeien & Kansen
