In 2022 verrees langs het Amsterdam-Rijnkanaal bij het Utrechtse Schalkwijk een hypermodern bedrijf: Beleefboerderij Buiten. Hier wordt niet alleen melk geproduceerd. Burgers worden actief bij het bedrijf betrokken. Bezoekers kunnen het boerenleven proeven, voelen en ruiken. Maar een mestlucht ruik je in de stal niet bepaald. Daar zorgt de Lely Sphere voor.
Beleefboerderij Buiten was één van de locaties die vrijdag 6 maart jongstleden bezocht werd door een internationaal gezelschap van professionals actief in mestbehandeling of mestverwerking. Deze excursie was onderdeel van de internationale conferentie ManuResource in Ede, die 210 deelnemers uit 21 landen trok.
De excursiegangers werden in de bezoekersruimte van de Beleefboerderij welkom geheten door Bob Keurentjes van Lely. Hij was in 2023 vanuit Farm Management Support van het bedrijf uit Maassluis betrokken bij de introductie van de Lely Sphere op het bedrijf. Deze zorgt ervoor dat de mest van de circa 100 melkkoeien, die worden gemolken door twee Lely A5-melkrobots, op het land beter benut kan worden en dat de ammoniakemissie in de stal vermindert.
Vier verschillende meststromen
Lely Sphere is inmiddels een bekend systeem. Met de Lely Sphere is een gemiddelde ammoniakemissiereductie van 77 procent in de stal mogelijk. Door roestvrijstalen strips met kleine gaatjes in de roosters te leggen, loopt alleen de urine naar beneden in de kelder. Onder de roosters wordt de lucht afgezogen door de twee Lely N-Captures die de ammoniak eruit filteren en omzetten in een vloeibare circulaire meststof. Een Lely Discovery Collector mestrobot verwijdert de feces van de roosters en stort dit af in een aparte kelder onder de ligboxen.
Zo ontstaan er drie meststromen, waarmee een veehouder heel gericht kan bemesten. “De Lely Sphere was in eerste instantie ontwikkeld om mest beter te kunnen benutten. Maar het ammoniakvraagstuk heeft het in feite overgenomen”, stelt Keurentjes. Bij Hogendoorn wordt een deel van de feces ook nog eens gescheiden in een dunne en een dikke fractie, waardoor de melkveehouder in totaal beschikt over vier meststromen.
De familie Hogendoorn liet de nieuwe stal om vergunningstechnische redenen uitrusten met de Lely Sphere. Maar ze hebben zeker ook profijt van de betere mogelijkheden voor mestbenutting. Dat geldt niet alleen voor stikstof, maar ook voor fosfaat en kalium. De N-Capture produceert een hoogwaardige minerale stikstof, in de feces zit veel fosfaat en organische stikstof en de urine in de put bevat de minerale-N en kalium.
Ammoniak wordt waardevolle minerale meststof
In de N-Captures wordt met behulp van een zuur ammoniak uit de lucht verwijderd en omgezet in een stikstofmeststof. “Dit levert op dit bedrijf ongeveer vijftien kilogram stikstof per koe per jaar op én schonere lucht”, aldus Keurentjes.
De N-Capture bij Hogendoorn werkt met zwavelzuur. Hierbij ontstaat ammoniumsulfaat met ongeveer 5,6 procent stikstof. Het is ook mogelijk salpeterzuur te gebruiken in de N-Capture. Dan wordt ammoniumnitraat (11 à 12 procent N) geproduceerd. “De keuze van het zuur is afhankelijk van je bodem. Kan de grond wel wat zwavel gebruiken, dan kies je het beste zwavelzuur. Anders kun je beter salpeterzuur gebruiken. De grond hier is wat klei-achtig. Daarom wordt hier zwavelzuur gebruikt”, vertelt Keurentjes.
Jaarlijks produceren de N-Captures uit de ammoniak in de afgezogen lucht (uit de kelders en vlak boven het roosteroppervlak) op het bedrijf 25 tot 30 kubieke meter stikstofmeststof. Met behulp van een veldspuit wordt dit in het voorjaar gebruikt voor de graslandbemesting. Jaarlijks worden er op het Schalkwijkse bedrijf ongeveer twee IBC-containers met zuur gebruikt.
Stikstof uit urine als kunstmeststikstof
Ook de urine is een waardevolle meststof voor Hogendoorn. “Ongeveer 40 procent van de dierlijke mestproductie eindigt als urine in de kelder, 60 procent is feces. Jaarlijks produceert een koe ongeveer 30 kuub mest”, vertelt Bob Keurentjes. Melkveehouder Hogendoorn is deelnemer aan de PPS pilot Reinventing Circular Dairy Farming waarbij urine uit een Lely Sphere, een Hanskamp CowToilet of een Hanskamp Vrijlevenstal gebruikt mag worden als kunstmeststikstof. De stikstof uit de urine mag daarom in de kunstmestruimte bovenop de 170 kilogram stikstof uit dierlijke mest worden ingezet. “Dit maakt de Lely Sphere nu extra aantrekkelijk en we merken dat er toenemende interesse is in het beter benutten van mineralen op bedrijfsniveau”, aldus Keurentjes.
Nog lang niet uitontwikkeld
De familie Hogendoorn is op Beleefboerderij Buiten nog lang niet uitontwikkeld. Naast het melkveebedrijf, een boerderijwinkel en de speeltuin komt er op het terrein ook een restaurant en een sportschool. Bezoekers van de faciliteiten zijn ook welkom in de modern ingerichte en frisse stal.
Tekst en beeld: Gerben Hofman
