“We willen gezond produceren en het moet lekker lopen. Dan moet je het in de vingers hebben”, zegt melkveehouder Chiel Tassche uit Valkenswaard. Samen met zijn vader Herald laat hij weinig aan het toeval over. Koeien mogen niets tekortkomen en als er iets mis dreigt te gaan, willen de veehouders er zo vroeg mogelijk bij zijn. Sinds vorig jaar speelt het monitoringssysteem van smaXtec daarbij een belangrijke rol.
Zo’n dertig jaar geleden kwam Herald Tassche terecht op het melkveebedrijf in Valkenswaard dat hij nu samen met zijn vrouw en zoon Chiel runt. Eerst als medewerker, later in de maatschap en sinds 2006 als eigenaar. Toen stonden er 110 tot 120 melkkoeien.
Sindsdien groeide het bedrijf stapsgewijs. In 2012 werd de ligboxenstal verlengd. Vijf jaar later kwamen er ongeveer honderd melkkoeien bij vanuit het bedrijf van Heralds ouders uit Tubbergen. Het jongvee ging juist de andere kant op. Daarmee groeide de veestapel in Valkenswaard naar ongeveer 240 melkkoeien.
Sinds 2021 worden de koeien gemolken door vier Fullwood Merlin-melkrobots. In 2022 verrees een nieuwe stal voor de droogstaande koeien en 2 jaar later kwam er een jongveestal bij. Dit was de stal uit Tubbergen, die in Valkenswaard een tweede leven kreeg. Hierdoor kan het jongvee weer volledig op de eigen locatie worden opgefokt.
In de droogstandsstal kwamen waterbedden in ligboxen van 1,20 meter breed. Dat geeft de koeien veel comfort. “Als koeien met een wondje of beschadiging drooggingen, zag je dat tijdens de droogstand mooi herstellen”, vertelt Herald. Tegelijkertijd zag hij het contrast met de melkveestal. “Daar zag je dieren tegen de buizen aanploffen. Toen hebben we gezegd: dit moeten we ook aanpakken.”
Afgelopen winter werden daarom ook de boxen bij de melkkoeien op 1,20 meter gezet en voorzien van waterbedden. Buitenmuren maakten plaats voor gordijnen en in de stal kwamen veertien ventilatoren.
Wegens succes later ook toegepast bij de melkgevende koeien.
Meer aandacht voor details
In 2021 kwam Chiel na afronding van zijn HAS-opleiding thuis in het bedrijf. Samen met zijn vader en moeder verzorgt hij de dagelijkse werkzaamheden. Zijn moeder doet onder meer de kalver opfok en administratie. Chiels vrouw springt waar nodig bij.
Robotmelken en de komst van Chiel gaven ruimte om verder aan de prestaties van de veestapel te werken. Daarbij wordt nadrukkelijk naar details gekeken. “Zo zijn we direct gestopt met koppelbehandelingen voor klauwgezondheid”, vertelt Chiel. “Nu bekappen we iedere maandagmorgen de koeien die drooggezet worden, dieren die iets mankeren aan de klauwen en de 100-dagen koeien. We scheren ook meteen de uiers. Meestal gaat het om tien tot vijftien koeien.” Hij vergelijkt het met een periodieke keuring. “Zie het als een APK voor de koe. Zes weken voor het afkalven staan ze weer netjes op de poten.”
Krachtige boerenkoeien
De familie Tassche omschrijft haar dieren als echte boerenkoeien: krachtig, functioneel en niet te groot. Al meer dan vijftien jaar gebruikt het bedrijf de Triple-A-methodiek voor een uniforme en sterke veestapel. “We willen koeien die makkelijk rondgaan, makkelijk opstaan en overeind blijven”, zegt Chiel.
Sinds ongeveer een jaar wordt op de beste melkkoeien gesekst Holstein-sperma ingezet. De overige melkkoeien worden geïnsemineerd met mannelijk Belgisch-Blauw-sperma. Bij het jongvee wordt voorlopig nog traditioneel sperma gebruikt. Zodra voldoende jongvee uit gesekst sperma beschikbaar is, wil Tassche dit ook daar inzetten om de genetische vooruitgang te versnellen.
Dicht bij de bron meten
Op het bedrijf was al twaalf jaar een systeem voor tochtdetectie in gebruik, maar de prestaties begonnen terug te lopen. “Ga je dan opnieuw voor een systeem dat twaalf jaar meegaat en hetzelfde blijft?”, vroeg Chiel zich af. “Of zoek je iets dat zich blijft ontwikkelen?”
De keuze viel in 2025 op smaXtec. “Het systeem blijft updaten en meegaan met de technische ontwikkelingen. Daarnaast zit de sensor daadwerkelijk in de koe. Je meet dus zo dicht mogelijk bij de bron.” De sensor wordt in een bolus in de netmaag ingebracht, bij Tassche op het moment dat een drachtige pink bij de droge koeien komt. Hij meet onder meer lichaamstemperatuur, herkauwactiviteit, drinkgedrag en beweging. De gegevens worden vertaald naar signalen over gezondheid, tochtigheid en naderend afkalven. “Het is veel meer dan alleen een tochtdetectiesysteem. Als je toch investeert, wil je er zo veel mogelijk mee kunnen.”
Mastitis eerder in beeld
Vooral bij gezondheidsproblemen merkt Chiel het verschil. Al snel zag hij dat meldingen geregeld voorafgingen aan symptomen die pas later zichtbaar werden. “Neem acute mastitis. Ik kan een melding krijgen dat een koe een verhoogde temperatuur heeft, terwijl ze zeven uur geleden nog door de robot is geweest. Met de avondronde neem ik haar mee en kijk ik haar na. Zie ik niets, dan geeft een test met een vierkwartierenschaaltje uitsluitsel of er een kwartier ontstoken is. In dat geval kan ik snel handelen.”
Ook bij luchtwegproblemen ziet hij voordelen. Koeien met een sluimerende longontsteking vertonen niet altijd direct ziekteverschijnselen. “Dat zijn anders dieren die langzaam achteruitgaan. Nu pik je ze er eerder tussenuit, kun je behandelen en krijg je ze vaak weer op de rit.” Volgens Chiel helpt vroegtijdig ingrijpen ook om koeien langer aan te houden. Het vervangingspercentage daalde van ongeveer 32 naar 26 procent. “Ik vind 26 procent nog te hoog. Ik wil richting 20 procent.”
Extra drinkbak dankzij data
Ook in de droogstand levert monitoring informatie op. Op papier leek de watervoorziening ruim voldoende, met aan één kant van de stal een drinkbak van 2,80 meter breed. “We dachten dat we het goed voor elkaar hadden”, vertelt Chiel. “Maar uit de gegevens bleek dat de koeien te weinig drinkmomenten hadden. Blijkbaar was er te veel concurrentie.” Aan de andere kant van de stal kwam daarom een tweede drinkbak. “Sindsdien zien we per koe ongeveer één tot anderhalve drinkbeurt per dag extra.”
Afkalven beter voorspellen
Ook rond het afkalven gebruikt Tassche de informatie uit de bolus intensief. Het systeem geeft een melding wanneer een geboorte nadert. “Hij zit er echt heel vaak goed op”, zegt Chiel. “Van de tien koeien heeft hij het naar mijn gevoel bij negen en een halve bij het rechte eind.” Onlangs was er een koe waarbij uiterlijk nog nauwelijks tekenen van een naderende geboorte zichtbaar waren. “De banden waren nog niet weg. Toch kregen we een afkalfmelding. De volgende dag liep het kalf er.” Door de meldingen kunnen dieren tijdig worden verplaatst. “Er worden hier eigenlijk geen kalveren meer op de roosters geboren. Dat is voor het kalf ook beter.”
Melkziekte voor zijn
Na het afkalven gaat een koe niet automatisch terug naar het melkgevende koppel. Eerst kijkt Chiel naar de herkauwactiviteit, temperatuur en voeropname. “De curve moet na het afkalven de goede kant opgaan. Zakt die weg, dan krijgen we een melding dat een koe mogelijk richting melkziekte gaat. Dan kunnen we bijvoorbeeld Bovikalc geven of drenchen.”
Soms komt het signaal voor risico op melkziekte al vóór het afkalven. Ook dan kan preventief worden ingegrepen. Volgens Herald slaat melkziekte daardoor minder vaak onverwacht toe. “We kunnen eigenlijk wel stellen dat we niet meer worden verrast door melkziekte. En als we twijfelen, gaat een koe nog niet terug het koppel in.” Het systeem verandert ook de manier waarop de veehouders naar hun dieren kijken. “Je werkt veel meer volgens een protocol. Je krijgt een signaal, kijkt wat er aan de hand kan zijn en onderneemt actie. Daardoor ben je er op tijd bij voordat een koe zichtbaar ziek wordt.”
Antibioticagebruik omlaag
Volgens Chiel is sinds de introductie van het monitoringssysteem het antibioticagebruik gedaald. Voor mastitis noemt hij een dierdagdosering van 0,16, tegenover een landelijk gemiddelde van 0,5. Het aantal pijnstillers dat gebruikt wordt, is wel gestegen. “Je bent er eerder bij en dan kan een pijnstiller helpen om erger te voorkomen.” Het tankmelkcelgetal ligt rond de 100.000 cellen per milliliter.
De melkveehouders schrijven dat resultaat niet aan één maatregel toe. “Het is de combinatie. Goede ligboxen, de melkrobot en kort op de koeien zitten.” Terug naar een situatie zonder de informatie van smaXtec willen Herald en Chiel niet meer. “Als we morgen geen smaXtec meer hebben, komen we arbeid tekort en missen we gebruiksgemak. We zijn dan een stuk van de controle kwijt.”
Tekst en beeld: Gerben Hofman
