Het opslaan van koolstof in de bodem wordt vaak gepresenteerd als een win-win. Het zou bijdragen aan klimaatdoelen én een impuls voor bodemkwaliteit geven. Maar hoe eenvoudig is het werkelijk om koolstofvastlegging te combineren met een gezond en productief gewas? Het essay ‘Theorie versus praktijk: De waarde en toepasbaarheid van koolstoflandbouw’, dat geschreven werd binnen het SIA project Koolstof als Kans, laat zien dat de praktijk weerbarstiger is dan de theorie doet vermoeden.
De schrijvers van het essay verkenden de vraag of en hoe koolstofopslag in de bodem een factor van betekenis kan zijn voor het inkomen van boeren en het dempen van de klimaatverandering. Dit deden ze aan de hand van literatuuronderzoek, expertgesprekken en een analyse van vier veelgebruikte maatregelen voor duurzaam bodembeheer.
Effectiviteit van koolstofvastlegging
Het essay laat zien dat maatregelen zoals organische bemesting, groenbemesters, extensievere bouwplannen en niet kerende grondbewerking duidelijke voordelen bieden voor de bodemstructuur, waterhuishouding en biodiversiteit. Toch is het niet eenvoudig om met zekerheid vast te stellen wat de effectiviteit van koolstofvastlegging is. Dit is namelijk sterk afhankelijk van bodemkarakteristieken zoals bodemtype, de activiteit van het bodemmicrobioom en de pH.
Deze bevindingen zijn gebaseerd op meerjarig veld- en laboratorium onderzoek. Verschillen tussen beide laten zien hoe complex echte bodemprocessen zijn. Een laboratoriumomgeving kan die werkelijkheid maar beperkt nabootsen.
Inkomsten door koolstoflandbouw
In het essay gaat het niet alleen over de effectiviteit van de maatregelen, maar ook over de financiële kant van koolstoflandbouw. Vanuit financieel oogpunt blijkt koolstoflandbouw namelijk geen vanzelfsprekende keuze. Uit berekeningen in ‘Theorie versus praktijk: De waarde en toepasbaarheid van koolstoflandbouw’ blijkt dat de maatregelen op dit moment per saldo geld kosten.
Koolstoflandbouw kan door de verkoop van koolstofcertificaten een nieuwe inkomstenbron vormen. Met een gemiddelde netto vastlegging van 4,83 ton CO₂ per hectare per jaar levert de verkoop van certificaten ongeveer 248 euro per hectare op. De opbrengst blijft onzeker door wisselende certificaatprijzen, variabele kosten voor arbeid en meststoffen en de beperkte beschikbaarheid van geschikte organische reststromen. Voor veel bedrijven is koolstofvastlegging daarom geen zelfstandig verdienmodel, maar een aanvullende kans binnen een breder pakket aan bodemmaatregelen.
Verder dan techniek en opbrengst
Technische en economische factoren vormen slechts een deel van het verhaal. Of ondernemers daadwerkelijk overstappen op koolstofvastleggende maatregelen, hangt net zo sterk af van sociale en organisatorische aspecten. Zo blijken, naast financiën, wettelijke regels die voortkomen uit de nitraatrichtlijn of kaderrichtlijn water beperkend te werken voor koolstofvastlegging. Daarnaast spelen waarden als vertrouwen, samenwerking en gedeelde verantwoordelijkheid minstens een even bepalende rol voor succes.
Een gebiedsgerichte aanpak, waarin boeren, overheden en ketenpartners gezamenlijk werken aan meervoudige waardencreatie vergroot de kans dat koolstoflandbouw breed wordt toegepast.
Het project ‘Koolstof als Kans’
Het essay ‘Theorie versus praktijk: De waarde en toepasbaarheid van koolstoflandbouw’ maakt deel uit van het bredere SIA‑project ‘Koolstof als Kans’, waarin Aeres hogeschool, HAS green academy, Hogeschool Inholland en Hogeschool van Hall Larenstein samen met partners uit het bedrijfsleven, de overheid en onderzoeksinstellingen twee jaar (2023-2025) lang onderzoek deden naar koolstofvastlegging in de bodem.
‘Koolstof als Kans’ is mede gefinancierd door LVVN en SIA (onderdeel van NWO) en brengt onderzoekers, docenten, studenten en agrarische ondernemers samen om nieuwe inzichten te ontwikkelen voor duurzaam bodem‑ en waterbeheer.
Bron: Groen Kennisnet
