Door zorgvuldiger werken met bestaande emissiearme technieken is verdere verlaging van ammoniakemissie haalbaar. Ook zijn er vier innovaties met perspectief om ammoniakemissie tijdens toediening te verlagen. Het zijn de conclusies van het project ‘Bemest op z’n Best’.
Door het wegvallen van de derogatie in 2026 is efficiënte stikstofbemesting steeds belangrijker. In dat kader lag binnen het innovatieprogramma ‘Bemest op z’n Best’ de focus op vermindering van ammoniakemissie tijdens toediening van mest. Het vijfjarig programma is in 2025 afgesloten. ‘Bemest op z’n Best’ legde de focus op twee onderwerpen: kansrijke innovaties en het verbeteren van de werkwijze van mesttoediening.
Ideeën daarvoor zijn opgehaald uit de praktijk en samen met de belanghebbenden in de praktijk getoetst. Het programma kende daarbij ook twee hoofddoelstellingen:
- Het halveren van de ammoniakemissie bij de mestaanwending op het land, door innovatieve technieken te ontwikkelen. Extra nadruk zal liggen bij de melkveehouderij, omdat het grootste deel van de ammoniakemissie vanuit deze sector plaatsvindt.
- Het verkrijgen van een breed draagvlak van nieuwe technieken en daarmee een hoge implementatiegraad.
Sleutelfactor: zorgvuldig werken
Nauwkeurig werken tijdens voorbereiding, mixen en uitrijden kan veel ammoniakemissie voorkomen. Het blijkt dat er nog volop verbetering mogelijk is bij de toepassing van de bestaande technieken, zoals zoden-, sleufkouter- en sleepvoetbemesting. De onderzoekers stellen dat veel ondernemers zich daar onvoldoende bewust van zijn.
Bij een precieze toediening is een goede samenwerking tussen de ondernemer en de loonwerker van wezenlijk belang. De ondernemer moet weten wat zijn doel is en dat helder bespreken met de loonwerker, waarbij de laatste gaat voor het beste resultaat.
Ook de overheid en machinebouwers spelen een rol. Machinebouwers moeten machines ontwikkelen waarmee nauwkeurig gewerkt kan zijn. De overheid moet zorgen voor passend beleid, met bijvoorbeeld belonen van goede praktijken en handhaving van de juiste manier van mestaanwending. “Als je nauwkeurig werkt, benut je de stikstof uit de mest efficiënter, verbeter je de grasopbrengst en de kwaliteit van het ruwvoer. En bespaar je op kunstmest”, zegt Zwier van de Vegte, projectmanager van melkveeproefbedrijf De Marke en betrokken bij ‘Bemest op z’n Best’. Het financiële voordeel kan volgens de projectmanager oplopen tot meer dan 60 euro per hectare, afhankelijk van kunstmestprijzen en ruwvoerkosten.
Praktische tips
Hieronder enkele praktische tips voor zorgvuldige mestaanwending:
- Maak een bemestingsplan. Zorg voor een goede verdeling over de gewassen en het seizoen. Schakel je de loonwerker in? Maak dan samen goede werkafspraken, zodat de mest netjes in de grond komt.
- Let op het weer. Ideaal voor minder ammoniakemissie is vochtig en windstil weer. Daarnaast een vochtige grond en een buitentemperatuur lager dan 20 °C.
- Verdun de mest met meer water dan wettelijk verplicht is. Breng de mengverhouding naar 1:1 in plaats van 2:1. Meer verdunning betekent lagere emissie en betere opname van nutriënten in de bodem.
- Onderhoud de machine. Vervang overmatig versleten kouters. Houd de lagering van draaiende kouters goed op orde, zo voorkom je stropen van de grasmat.
- Let op goede uitgangspunten. Start met homogeen gemixte, goed vloeibare mest. Meng eventueel water bij. Check of de bodem en de grasmat op orde zijn.
- Controleer. Stap na één werkgang uit en controleer of de instellingen goed zijn en het gras schoon blijft.
- Voorkom overlap door met GPS of vergelijkbare technieken te werken.
- Let op dat de mest goed in de sleuf past. Dikke mest vraagt om een iets diepere sleuf dan dunne mest. De optimale diepte is ook afhankelijk van de koutervorm en de onderlinge afstand tussen de kouters.
- Maak sleuven met gladde randen. Rafelige randen veroorzaken schade aan de grasmat en kunnen de opname van mest belemmeren.
- Bij niet-snijdende technieken, zoals sleepvoeten, mogen de mestspoortjes maximaal 5 centimeter zijn. Hierbij kan extra druk op de machine helpen, waardoor de elementen net door de graszode heen gaan. De mest ligt dan op de grond en niet op het gras.
- Let op de rijsnelheid, zodat de mest goed in de sleuf belandt.
Vier kansrijke innovaties
In het project komen verder ook vier innovaties als kansrijk naar voren. Ze zijn ver genoeg om in praktijkpilots te testen:
Bodeminjectie: Een laatste innovatie met potentie is injectie in de bodem, op zo’n 12 centimeter diep. Doordat er weinig contact is tussen mest en buitenlucht, vermindert dit de ammoniakemissie aanzienlijk. Er is meer onderzoek nodig naar schade aan de graszode.
Realtime monitoring: Bij realtime monitoring krijgt de chauffeur tijdens de mesttoediening met de zodenbemester direct feedback over het resultaat. Het systeem meet de sleufdiepte en camera’s laten zien of de sleuven goed gevuld zijn en netjes dicht gaan. Zo kan de chauffeur tijdens het werk al aanpassingen doen. Dit systeem zorgt voor minder ammoniakemissie, een betere stikstofbenutting en minder geur. Het systeem wordt inmiddels in de praktijk getest door loonwerkers.
Afdekken met grond: Een tweede innovatie met potentie is het afdekken van de sleuf met grond na toediening van de mest. Bij volledig afdekken op bouwland laat dit op zand en klei vrijwel geen emissie meer zien. Het bedekken met gewasresten (gras) is ook onderzocht, maar dat blijkt niet effectief te zijn.
Afdekken met toevoegmiddelen: De sleuf afdekken met toevoegmiddelen biedt ook potentie, maar er zijn ook nog haken en ogen. Allereerst is er kans op verstopping. Daarnaast moeten de toevoegmiddelen nog verder onderzocht worden op hun precieze effect op emissiereductie.
Bron: Groen Kennisnet
