Na de droge zomer wordt op verschillende maispercelen builenbrand aangetroffen. Vooral mais op droogtegevoelige gronden heeft veel stress ervaren, waardoor de schimmel meer kans krijgt om de plant binnen te dringen. Wat betekent een aantasting voor de opbrengst en voederwaarde en waar moet bij de oogst rekening mee worden gehouden? Ook zijn maatregelen mogelijk om de kans op problemen in een volgend teeltseizoen te verkleinen.
Builenbrand krijgt vooral kans wanneer de maisplant stress ervaart. De zomer van 2026 was droog, ook tijdens de belangrijke periode van kolfontwikkeling. Vooral mais op de hogere zandgronden ondervond hiervan veel stress. Dit is onder meer terug te zien in een verminderde gewasontwikkeling en verdrogingsverschijnselen. Ook andere extreme weersomstandigheden, zoals hagel en harde wind, kunnen de plant beschadigen en daarmee de kans op aantasting vergroten.
Besmetting en herkenning van builenbrand in mais
Builenbrand is een schimmelziekte die mais kan aantasten. De sporen van de schimmel worden onder meer via wind en water verspreid. Een infectie kan ontstaan wanneer sporen via beschadigd of jong plantenweefsel de plant binnendringen.
Een aantasting is doorgaans goed te herkennen. Op verschillende delen van de plant, waaronder de stengel en kolf, ontstaan karakteristieke builen. Deze zijn aanvankelijk licht van kleur en ontwikkelen zich later tot olijfbruine of blauwzwarte sporenmassa’s. Uiteindelijk barsten de builen open en komen de sporen vrij.
De sporen die vervolgens op de bodem terechtkomen, kunnen ten minste vier jaar kiemkrachtig blijven. Hierdoor kan een besmet perceel ook in volgende teeltjaren een bron van infectie vormen. De wortels van de maisplant worden niet door builenbrand aangetast.
Aantasting verlaagt opbrengst
Een aantasting met builenbrand kan leiden tot opbrengstverlies. Ook kan het drogestofgehalte van aangetaste mais lager uitvallen dan dat van gezonde mais. Bij een zware aantasting kan het gewas bovendien natter zijn, waardoor de conservering lastiger wordt.
Volgens Barenburg is het daarom belangrijk om extra aandacht te besteden aan de conservering van aangetaste mais. Een goede verdichting en snelle afsluiting van de kuil helpen om het conserveringsproces goed te laten verlopen.
Ook bij de oogst van CCM of MKS vraagt builenbrand om aandacht. Wanneer meer dan 10 procent van het gewas is aangetast, kan hakselen een betere optie zijn dan dorsen. De mate van aantasting en de kwaliteit van het gewas moeten daarbij worden meegenomen in de keuze van het oogstmoment en de oogstmethode.
Vers voeren of inkuilen
Het vers voeren van sterk door builenbrand aangetaste mais wordt afgeraden. Inkuilen heeft de voorkeur, omdat tijdens het conserveringsproces de pH daalt. Daarmee kan het risico van eventuele ongewenste stoffen die samenhangen met secundaire aantastingen worden verkleind.
De builen zelf zijn niet giftig. Bij een zware aantasting kan het wel verstandig zijn om het gewas, indien de omstandigheden dit toelaten, langer op het perceel te laten staan. De builen kunnen dan verder afrijpen en openbarsten, waardoor bij de oogst minder builweefsel in de kuil terechtkomt.
Diergezondheid en builenbrand
De builen die door de schimmel worden gevormd, zijn op zichzelf niet giftig voor het vee. Op aangetast plantenweefsel kunnen echter secundaire schimmels groeien, aldus ForFarmers. Deze kunnen onder bepaalde omstandigheden toxines vormen.
Vooral bij het vers voeren van zwaar aangetaste mais is daarom voorzichtigheid geboden. Wanneer meer dan 30 procent van het perceel is aangetast of wanneer de builen meer dan 10 procent van het kolfgewicht uitmaken, wordt geadviseerd het gewas niet vers aan de dieren te voeren.
Bij twijfel over de kwaliteit van aangetaste mais kan het verstandig zijn om het voer te laten analyseren voordat het in het rantsoen wordt opgenomen.
Maatregelen voor volgend teeltseizoen
Omdat de sporen van builenbrand meerdere jaren in de bodem kunnen overleven, begint het beperken van een nieuwe aantasting bij de teeltmaatregelen. Een ruime vruchtwisseling kan helpen om de infectiedruk te verminderen. Omdat de sporen ten minste vier jaar kiemkrachtig kunnen blijven, is het belangrijk daar bij de gewasrotatie rekening mee te houden.
Daarnaast is een evenwichtige bemesting van belang. Het doel is een vitaal gewas dat zo min mogelijk stress ervaart. Een verzwakte of beschadigde plant is gevoeliger voor aantasting. Ook droogtestress en beschadigingen door bijvoorbeeld hagel, wind of insecten kunnen de kans op infectie vergroten.
Aandacht voor de fritvlieg is eveneens van belang. De larven kunnen jonge maisplanten beschadigen, waardoor invalspoorten voor een infectie ontstaan. Daarnaast kan bij de rassenkeuze rekening worden gehouden met de gevoeligheid voor builenbrand.
Builenbrand kan niet met een chemische bestrijding uit het gewas worden verwijderd. Wanneer een perceel zwaar is aangetast, ligt de nadruk daarom vooral op een zorgvuldige oogst en conservering en op preventieve maatregelen voor volgende teeltseizoenen.
Tekst: Roos Ruitenberg-Junte
