De Europese Commissie heeft een pakket maatregelen gepresenteerd om boeren te ondersteunen bij de sterk gestegen kunstmestprijzen. Tegelijk wil Brussel daarmee de Europese voedselzekerheid beschermen. De voorstellen zijn onderdeel van het eerder aangekondigde Actieplan voor Meststoffen.
Volgens de Commissie hebben geopolitieke spanningen en verstoringen in de aanvoer de kunstmestprijzen de afgelopen maanden in heel Europa fors opgedreven. Daardoor staan veel landbouwbedrijven onder druk, terwijl kunstmest voor veel teelten een onmisbare kostenpost blijft.
Nederland kan beroep doen op 23 miljoen euro
Als eerste wil de Europese Commissie op korte termijn financiële ruimte creëren voor boeren die kunstmest moeten inkopen voor hun volgende teelten. In eerste instantie gaat het om 540 miljoen euro. Eerder deze week stelde de Commissie al voor om de landbouwreserve aan te vullen met 300 miljoen euro extra uit de EU-begroting voor 2026, boven op de resterende middelen. Lidstaten mogen dat bedrag aanvullen met maximaal 200 procent nationale middelen, waardoor het totale steunpakket in potentie kan oplopen tot 1,5 miljard euro.
Volgens LTO kan Nederland door middel van een wijziging van het Nationaal Strategisch Plan een beroep doen op 23 miljoen euro uit de aangevulde crisisreserve. Dit bedrag kan tot maximaal 200 procent gecofinancieerd worden met nationale middelen. Een kwart van het steunbedrag mag ingezet zijn om boeren te compenseren voor de gevolgen van de gestegen kunstmestprijzen. Als Nederland de genoemde 23 miljoen euro aanvult met 200 procent cofinanciering zou dit zo’n 38 euro extra ondersteuning per hectare betekenen.
Meer ruimte binnen het GLB
Daarnaast stelt de Commissie gerichte aanpassingen voor binnen het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Daarmee moeten lidstaten sneller en flexibeler steun kunnen verlenen aan boeren die kampen met hoge kunstmestkosten.
Het gaat onder meer om een nieuwe liquiditeitsregeling binnen de plattelandsontwikkeling voor crisissteun. Die regeling kan tot 65 procent worden medegefinancierd vanuit het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (Elfpo). Ook kunnen niet-benutte middelen worden ingezet die anders verloren zouden gaan. Lidstaten mogen daar opnieuw nationale financiering aan toevoegen, tot maximaal 200 procent.
Om de regeling snel uitvoerbaar te maken en de administratieve last te beperken, kan de steun zijn uitgekeerd als een vast bedrag per hectare via de nationale GLB-strategieplannen.
Rechtstreekse betalingen eerder uitkeren
Een tweede maatregel is dat lidstaten de mogelijkheid krijgen om rechtstreekse betalingen aan boeren eerder uit te keren dan 16 oktober, met een hoger voorschotpercentage. Dat moet bedrijven helpen om hun liquiditeit op peil te houden in een periode van oplopende kosten. Daarnaast wil de Commissie lidstaten meer flexibiliteit geven om hun budget voor rechtstreekse betalingen in kalenderjaar 2027 aan te passen. Daarmee kunnen landen gerichter inspelen op de gevolgen van de hoge kunstmestprijzen.
Concreet betekent dit dat Nederland in 2027 meer ruimte krijgt om geld over te hevelen van pijler 2 (plattelandsbeleid) naar pijler 1 (directe betalingen) tot maximaal 18,3 miljoen euro, en van pijler 1 naar pijler 2 tot 179,3 miljoen euro. Directe betalingen mogen in 2027 vervroegd uitbetaald zijn. Vanaf 16 oktober in plaats van 1 december, aldus LTO Nederland.
Voorstellen nu naar Parlement en Raad
De voorgestelde wetswijzigingen binnen het GLB gaan nu naar het Europees Parlement en de Raad voor verdere behandeling. Het voorstel voor de landbouwreserve is daarnaast voorgelegd aan de lidstaten in het Comité voor de Gemeenschappelijke Ordening van de Markten. Als daar voldoende steun voor is, kan definitieve goedkeuring volgen eind juli 2026.
De Europese Commissie zegt intussen door te gaan met de uitvoering van het Actieplan voor Meststoffen. Daarmee wil Brussel niet alleen de huidige druk op boeren verlichten, maar ook de afhankelijkheid van import terugdringen, de leveringszekerheid verbeteren en de overstap naar biogebaseerde, koolstofarme en circulaire meststoffen versnellen.
Het ontwikkelen van nieuwe regelingen om boeren te compenseren vergt veel tijd en afstemming, waardoor de fondsen mogelijk niet op tijd beschikbaar komen om daadwerkelijk te dienen als compensatie voor de huidige gestegen prijzen. In dat opzicht zou ook het eerder uitbetalen van de directe betalingen boeren en tuinders helpen om liquiditeitstekorten te voorkomen. Dit meldt LTO Nederland op haar website.
Bronnen: LTO Nederland en Europese Commissie
